Masnavi-ye Maʿnavi
بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان
(d1-sh11, daftar 1, 79 beyts)
────────────────────────────────────────────────────────

  M1:248
    بود بقّالی و وی را طوطیی
    خوش‌نوایی سبز و گویا طوطیی

  M1:249
    بر دکان بودی نگهبان دکان
    نکته گفتی با همه سوداگَران

  M1:250
    در خطاب آدمی ناطق بُدی
    در نوای طوطیان حاذق بُدی

  M1:251
    خواجه روزی سوی خانه رفته بود
    بر دکان طوطی نگهبانی نمود

  M1:252
    گربه‌ای برجست ناگه بر دکان
    بهر موشی طوطیک از بیم جان

  M1:253
    جَست از سوی دکان سویی گریخت
    شیشه‌های روغنِ گُل را بریخت

  M1:254
    از سوی خانه بیامد خواجه‌اش
    بر دکان بنشست فارغ خواجه‌وَش

  M1:255
    دید پُر روغن دکان و جامه چرب
    بر سرش زد، گشت طوطی کَل ز ضرب

  M1:256
    روزکی چندی سخن کوتاه کرد
    مردِ بقّال از ندامت آه کرد

  M1:257
    ریش بر می‌کَند و می‌گفت ای دریغ
    کافتابِ نعمتم شد زیر میغ

  M1:258
    دستِ من بشکسته بودی آن زمان
    که زدم من بر سَرِ آن خوش زبان

  M1:259
    هدیه‌ها می‌داد هر درویش را
    تا بیابد نطقِ مرغِ خویش را

  M1:260
    بعد سه روز و سه شب حیران و زار
    بر دکان بنشسته بُد نومیدوار

  M1:261
    می‌نمود آن مرغ را هر گون نهفت
    تا که باشد اندرآید او بگُفت

  M1:262
    جولقیّی سَر برهنه می‌گذشت
    با سر بی‌مو چو پُشت طاس و طشت

  M1:263
    آمد اندر گفت طوطی آن زمان
    بانگ بر درویش زد چون عاقلان

  M1:264
    کز چه ای کَل با کَلان آمیختی؟
    تو مگر از شیشه روغن ریختی؟

  M1:265
    از قیاسش خنده آمد خلق را
    کو چو خود پنداشت صاحب‌دلق را

  M1:266
    کارِ پاکان را قیاس از خود مگیر
    گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر

  M1:267
    جمله عالَم زین سبب گمراه شد
    کم کسی ز ابدالِ حقّ آگاه شد

  M1:268
    هَمسری با انبیا برداشتند
    اولیا را همچو خود پنداشتند

  M1:269
    گفته اینک ما بشر ایشان بشر
    ما و ایشان بستهٔ خوابیم و خَور

  M1:270
    این ندانستند ایشان از عَمی
    هست فرقی درمیان بی‌مُنتَهی

  M1:271
    هر دو گون زنبور خوردند از محل
    لیک شد زان نیش و زین دیگر عسل

  M1:272
    هر دو گون آهو گیا خوردند و آب
    زین یکی سرگین شد و زان مُشکِ ناب

  M1:273
    هر دو نی خوردند از یک آب‌ْخَور
    این یکی خالی و آن پر از شکر

  M1:274
    صد هزاران این چنین اَشباه بین
    فرقشان هفتاد ساله راه بین

  M1:275
    این خورد گردد پلیدی زو جدا
    آن خورد گردد همه نور خدا

  M1:276
    این خورد زاید همه بُخل و حسد
    وآن خورد زاید همه نور احد

  M1:277
    این زمینِ پاک و آن شوره‌ست و بد
    این فرشتهٔ پاک و آن دیوست و دَد

  M1:278
    هر دو صورت گر به هم ماند رواست
    آب تلخ و آب شیرین را صفاست

  M1:279
    جز که صاحب ذوق کی شناسد بیاب
    او شناسد آبِ خوش از شوره‌آب

  M1:280
    سحر را با مُعجزه کرده قیاس
    هر دو را بر مَکر پندارد اساس

  M1:281
    ساحرانِ موسی از استیزه را
    برگرفته چون عصای او عصا

  M1:282
    زین عصا تا آن عصا فرقی‌ست ژرف
    زین عمل تا آن عمل راهی شگرف

  M1:283
    لعنةُ الله این عمل را در قفا
    رحمةُ الله آن عمل را در وفا

  M1:284
    کافران اندر مِری بوزینه طبع
    آفتی آمد درون سینه طبع

  M1:285
    هرچه مردم می‌کند بوزینه هم
    آن کند کز مرد بیند دم بدم

  M1:286
    او گمان بُرده که من کردم، چو او
    فرق را کی داند آن استیزه‌رو

  M1:287
    این کند از امر و او بهرِ ستیز
    بر سَرِ استیزه‌رویان خاک ریز

  M1:288
    آن منافق با موافق در نماز
    از پی استیزه آید نه نیاز

  M1:289
    در نماز و روزه و حجّ و زکات
    با منافق مؤمنان در بُرد و مات

  M1:290
    مؤمنان را برد باشد عاقبت
    بر منافق مات اندر آخرت

  M1:291
    گرچه هر دو بر سَرِ یک بازی‌اند
    هر دو با هم مروزی و رازی‌اند

  M1:292
    هر یکی سوی مقام خود رود
    هر یکی بر وفق نام خود رود

  M1:293
    مؤمنش خوانند جانش خوش شود
    ور منافق تیز و پر آتش شود

  M1:294
    نام او محبوب از ذات وی است
    نام این مبغوض از آفات وی است

  M1:295
    میم و واو و میم و نون تشریف نیست
    لفظ مؤمن جُز پی تعریف نیست

  M1:296
    گر منافق خوانیش این نامِ دون
    همچو کژدم می‌خلد در اندرون

  M1:297
    گرنه این نام اشتقاق دوزِخَست
    پس چرا در وی مَذاق دوزخست

  M1:298
    زشتی آن نامِ بَد از حرف نیست
    تلخی آن آبِ بحر از ظرف نیست

  M1:299
    حرفْ ظرف آمد درو معنی چو آب
    بحرِ معنی عِندَهُ اُمُّ الکِتاب

  M1:300
    بحرِ تلخ و بحرِ شیرین در جهان
    در میانشان بَرزَخُ لا یَبغیان

  M1:301
    وانگه این هر دو ز یک اصلی روان
    بر گذر زین هر دو رو تا اصلِ آن

  M1:302
    زرّ قلب و زرّ نیکو در عیار
    بی محک هرگز ندانی ز اعتبار

  M1:303
    هر که را در جان خدا بنهد مِحَک
    هر یقین را باز داند او ز شَک

  M1:304
    در دهان زنده خاشاکی جهد
    آنگه آرامد که بیرونش نهد

  M1:305
    در هزاران لقمه یک خاشاکِ خُرد
    چون در آمد حِسّ زنده پی ببُرد

  M1:306
    حِسّ دنیا نردبان این جهان
    حِسّ دینی نردبان آسمان

  M1:307
    صحّت این حس بجویید از طبیب
    صحّت آن حس بجویید از حبیب

  M1:308
    صحّت این حس ز معموریّ تن
    صحّت آن حس ز تخریبِ بدن

  M1:309
    راهِ جان مر جسم را ویران کند
    بعد از آن ویرانی آبادان کند

  M1:310
    کرد ویران خانه بهر گنج زر
    وز همان گنجش کند معمورتر

  M1:311
    آب را ببرید و جو را پاک کرد
    بعد از آن در جو روان کرد آبِ خورد

  M1:312
    پوست را بشکافت و پیکان را کشید
    پوستِ تازه بعد از آنش بر دمید

  M1:313
    قلعه ویران کرد و از کافر ستد
    بعد از آن بر ساختش صد برج و سَد

  M1:314
    کارِ بی‌چون را که کیفیّت نهد
    اینک گفتم این ضرورت می‌دهد

  M1:315
    گَه چنین بنماید و گَه ضِدّ این
    جز که حیرانی نباشد کار دین

  M1:316
    نه چنان حیران که پشتش سوی اوست
    بل چنان حیران و غرق و مَستِ دوست

  M1:317
    آن یکی را روی او شد سوی دوست
    وان یکی را روی او خود روی اوست

  M1:318
    روی هر یک می‌نگر می‌دار پاس
    بوکْ گردی تو ز خدمت روشناس

  M1:319
    چون بسی ابلیسِ آدم‌روی هست
    پس به هر دستی نشاید داد دست

  M1:320
    زانک صیّاد آورد بانگ صفیر
    تا فریبد مرغ را آن مرغ‌گیر

  M1:321
    بشنود آن مرغ بانگ جنس خویش
    از هوا آید بیابد دام و نیش

  M1:322
    حرفِ درویشان بدزدد مَردِ دون
    تا بخواند بر سلیمی زان فسون

  M1:323
    کارِ مَردان روشنی و گرمیَست
    کارِ دونان حیله و بی‌شرمیَست

  M1:324
    شیر پشمین از برای کَد کنند
    بومُسَیلِم را لقب احمد کنند

  M1:325
    بومُسَیلِم را لقب کذّاب ماند
    مر محمد را اولُو الاَلباب ماند

  M1:326
    آن شراب حق خِتامش مُشکِ ناب
    باده را ختمش بود گَند و عذاب

────────────────────────────────────────────────────────
Source: ganjoor.net via masnavi.ai