Masnavi-ye Maʿnavi
بخش ۵۶ - در تفسیر این حدیث مصطفی علیه‌السلام کی ان الله تعالی خلق الملائکة و رکب  فیهم العقل و خلق البهائم و رکب فیها الشهوة و خلق بنی آدم و رکب فیهم العقل و الشهوة فمن غلب عقله شهوته فهو اعلی من الملائکة و من غلب شهوته عقله فهو ادنی من البهائم
(d4-sh56, daftar 4, 30 beyts)
────────────────────────────────────────────────────────

  M4:1494
    در حدیث آمد که یزدان مجید
    خلق عالم را سه گونه آفرید

  M4:1495
    یک گره را جمله عقل و علم و جود
    آن فرشته‌ست او نداند جز سجود

  M4:1496
    نیست اندر عنصرش حرص و هوا
    نور مطلق زنده از عشق خدا

  M4:1497
    یک گروه دیگر از دانش تهی
    هم‌چو حیوان از علف در فربهی

  M4:1498
    او نبیند جز که اصطبل و علف
    از شقاوت غافلست و از شرف

  M4:1499
    این سوم هست آدمی‌زاد و بشر
    نیم او ز افرشته و نیمیش خر

  M4:1500
    نیم خر خود مایل سفلی بود
    نیم دیگر مایل عقلی بود

  M4:1501
    آن دو قوم آسوده از جنگ و حراب
    وین بشر با دو مخالف در عذاب

  M4:1502
    وین بشر هم ز امتحان قسمت شدند
    آدمی شکلند و سه امت شدند

  M4:1503
    یک گره مستغرق مطلق شدست
    هم‌چو عیسی با ملک ملحق شدست

  M4:1504
    نقش آدم لیک معنی جبرئیل
    رسته از خشم و هوا و قال و قیل

  M4:1505
    از ریاضت رسته وز زهد و جهاد
    گوییا از آدمی او خود نزاد

  M4:1506
    قسم دیگر با خران ملحق شدند
    خشم محض و شهوت مطلق شدند

  M4:1507
    وصف جبریلی دریشان بود رفت
    تنگ بود آن خانه و آن وصف زفت

  M4:1508
    مرده گردد شخص کو بی‌جان شود
    خر شود چون جان او بی‌آن شود

  M4:1509
    زانک جانی کان ندارد هست پست
    این سخن حقست و صوفی گفته است

  M4:1510
    او ز حیوانها فزون‌تر جان کند
    در جهان باریک کاریها کند

  M4:1511
    مکر و تلبیسی که او داند تنید
    آن ز حیوان دگر ناید پدید

  M4:1512
    جامه‌های زرکشی را بافتن
    درها از قعر دریا یافتن

  M4:1513
    خرده‌کاریهای علم هندسه
    یا نجوم و علم طب و فلسفه

  M4:1514
    که تعلق با همین دنیاستش
    ره به هفتم آسمان بر نیستش

  M4:1515
    این همه علم بنای آخورست
    که عماد بود گاو و اشترست

  M4:1516
    بهر استبقای حیوان چند روز
    نام آن کردند این گیجان رموز

  M4:1517
    علم راه حق و علم منزلش
    صاحب دل داند آن را با دلش

  M4:1518
    پس درین ترکیب حیوان لطیف
    آفرید و کرد با دانش الیف

  M4:1519
    نام کالانعام کرد آن قوم را
    زانک نسبت کو بیقظه نوم را

  M4:1520
    روح حیوانی ندارد غیر نوم
    حسهای منعکس دارند قوم

  M4:1521
    یقظه آمد نوم حیوانی نماند
    انعکاس حس خود از لوح خواند

  M4:1522
    هم‌چو حس آنک خواب او را ربود
    چون شد او بیدار عکسیت نمود

  M4:1523
    لاجرم اسفل بود از سافلین
    ترک او کن لا احب الافلین

────────────────────────────────────────────────────────
Source: ganjoor.net via masnavi.ai