Masnavi-ye Maʿnavi
بخش ۷۹ - سوال کردن رسول روم از امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه
(d1-sh79, daftar 1, 34 beyts)
────────────────────────────────────────────────────────

  M1:1452
    مرد گفتش کای امیرالمؤمنین
    جان ز بالا چون در آمد در زمین

  M1:1453
    مرغ بی‌اندازه چون شد در قفس
    گفت حقّ بر جانْ فسونْ خوانْد و قصص

  M1:1454
    بر عدمها کان ندارد چشم و گوش
    چون فسون خوانَد همی آید به جوش

  M1:1455
    از فسونِ او عدمها زودْ زود
    خوش معلق می‌زند سوی وجود

  M1:1456
    باز بر موجود افسونی چو خوانْد
    زو دو اسپه در عدم موجود راند

  M1:1457
    گفت در گوش گُل و خندانش کرد
    گفت با سنگ و عقیق کانش کرد

  M1:1458
    گفت با جسمْ آیتی تا جان شد او
    گفت با خورشیدْ تا رخشان شد او

  M1:1459
    باز در گوشش دمد نکتهٔ مخوف
    در رخ خورشید افتد صد کسوف

  M1:1460
    تا به گوش ابر آن گویا چه خوانْد
    کو چو مَشک از دیدهٔ خود اشک راند

  M1:1461
    تا به گوش خاک حق چه خوانده است
    کو مراقب گشت و خامش مانده است

  M1:1462
    در تردد هر که او آشفته است
    حق به گوش او معما گفته است

  M1:1463
    تا کند محبوسش اندر دو گمان
    آن کنم آن گفت یا خود ضد آن

  M1:1464
    هم ز حق ترجیح یابد یک طرف
    زان دو یک را برگزیند زان کنف

  M1:1465
    گر نخواهی در تردد هوش جان
    کم فشار این پنبه اندر گوش جان

  M1:1466
    تا کنی فهم آن معماهاش را
    تا کنی ادراک رمز و فاش را

  M1:1467
    پس محل وحی گردد گوش جان
    وحی چه بود گفتنی از حس نهان

  M1:1468
    گوش جان و چشم جان جز این حس است
    گوش عقل و گوش ظن زین مفلس است

  M1:1469
    لفظ جبرم عشق را بی‌صبر کرد
    وانک عاشق نیست حبس جبر کرد

  M1:1470
    این معیت با حقست و جبر نیست
    این تجلی مه است این ابر نیست

  M1:1471
    ور بود این جبر جبر عامه نیست
    جبر آن امارهٔ خودکامه نیست

  M1:1472
    جبر را ایشان شناسند ای پسر
    که خدا بگشادشان در دل بصر

  M1:1473
    غیب و آینده بریشان گشت فاش
    ذکر ماضی پیش ایشان گشت لاش

  M1:1474
    اختیار و جبر ایشان دیگرست
    قطره‌ها اندر صدفها گوهرست

  M1:1475
    هست بیرون قطرهٔ خرد و بزرگ
    در صدف آن در خردست و سترگ

  M1:1476
    طبع ناف آهوست آن قوم را
    از برون خون و درونشان مشکها

  M1:1477
    تو مگو کین مایه بیرون خون بود
    چون رود در ناف مشکی چون شود

  M1:1478
    تو مگو کین مس برون بد محتقر
    در دل اکسیر چون گیرد گهر

  M1:1479
    اختیار و جبر در تو بد خیال
    چون دریشان رفت شد نور جلال

  M1:1480
    نان چو در سفره‌ست باشد آن جماد
    در تن مردم شود او روح شاد

  M1:1481
    در دل سفره نگردد مستحیل
    مستحیلش جان کند از سلسبیل

  M1:1482
    قوت جانست این ای راست‌خوان
    تا چه باشد قوت آن جان جان

  M1:1483
    گوشت پارهٔ آدمی با عقل و جان
    می‌شکافد کوه را با بحر و کان

  M1:1484
    زور جان کوه کن شق حجر
    زور جان جان در انشق القمر

  M1:1485
    گر گشاید دلْ سرِ انبان راز
    جان به سوی عرش سازد ترک‌تاز

────────────────────────────────────────────────────────
Source: ganjoor.net via masnavi.ai