M2:1754 — در حقِ او مَدح و در حقِّ تو ذَم / در حقِ او شَهد و در حقِّ تو سَم

این بیت در قلب داستان موسی و شبان قرار دارد، جایی که خداوند موسی را به خاطر توبیخ کردن چوپانی ساده‌دل سرزنش می‌کند. چوپان با زبانی عامیانه و سرشار از استعاره‌های مادی، عشق خود را به خدا ابراز می‌کرد و موسی، به عنوان پیامبر شریعت، این سخنان را کفرآمیز دانسته و او را از این کار منع کرده بود.

خداوند در اینجا به موسی توضیح می‌دهد که نگاه او فراتر از قالب‌های ظاهری و الفاظ است. سخنان چوپان، که از صمیم قلب و نهایت عشق او برمی‌آمد، در «حق» او، یعنی با توجه به سطح درک و حال درونی‌اش، عین ستایش (مدح) و مانند عسل (شهد) شیرین است. اما همین رویکرد و همین نوع سخن اگر از موسی که پیامبر و آگاه به مراتب توحید است سر بزند، نکوهش (ذم) و همچون زهر (سم) خواهد بود.

مولانا با این تقابل قدرتمند، یکی از اصول بنیادین عرفان را بیان می‌کند: ارزش اعمال و گفتار به نیت و حال درونی فاعل آن بستگی دارد، نه به صورت ظاهری آن. خداوند برای هر کسی راه و روشی (سیرتی و اصطلاحی) متناسب با ظرفیت او قرار داده است. از این رو، شریعت و آداب ظاهری که برای موسی و امثال او لازم است، نباید مانع از ارتباط قلبی و عاشقانۀ کسی مانند آن شبان شود. اصل، «سوز» دل است، نه «ساز» گفتار.