M2:28 — یار چشم تست ای مرد شکار / از خس و خاشاک او را پاک دار
M2:28
Məna · به زبانِ تو — Sənin dilin · AI
Your spiritual companion is the very organ through which you see reality, so you must protect that relationship from any impurity or offense that could cloud your vision.
This couplet uses a powerful metaphor to explain the function of a true spiritual friend (yār). Rumi addresses the seeker as a "man of the hunt" (mard-e shekār), someone actively pursuing a goal—in this case, spiritual truth. The friend, he says, is not merely a helper but is the seeker's own eye.
Just as a hunter's success depends entirely on clear sight, the spiritual seeker's progress depends on the clarity and purity of their relationship with their guide or companion. The "twigs and the dust" (khas o khāshāk) represent anything that could obscure this vision: petty grievances, careless words, misunderstandings, or worldly attachments. The subsequent verses (M2:29-32) clarify that this dust is often stirred up by one's own speech or actions.
The instruction to "keep it clear" is therefore a command for vigilant self-awareness. The seeker must actively protect the friendship, which is their conduit to insight, from being contaminated by the ego's foolishness. If the 'eye' becomes clouded, the path disappears, and the hunt fails.
- مرد شکار
- Literally 'man of the hunt'; a hunter. Rumi uses this as a metaphor for the spiritual seeker, one who is actively and alertly pursuing truth.
- خس و خاشاک
- Twigs and rubbish; debris, dust, and chaff. Metaphorically, it refers to any petty impurity, offense, or worldly distraction that can cloud one's spiritual perception or damage a sacred relationship.
- یار
- Friend, companion, beloved. In Sufi contexts, this term carries great weight, referring to a true spiritual companion, guide, or the Divine Beloved, whose presence is essential for the seeker's journey.
ای کسی که در مسیر معرفت گام برمیداری، دوست و راهنمای تو ابزار دیدن حقیقت است؛ پس باید این رابطه را از هر آنچه آن را میآلاید و غبارآلود میکند، پاک سازی.
مولانا در این بخش از مثنوی، اهمیت حیاتیِ داشتن یک «یار خدایی» یا همراه معنوی را تبیین میکند. او استدلال میکند که همانطور که دو عقل در کنار هم نور معرفت را میافزایند، همنشینی دو نفس اماره، تاریکی و گمراهی را دوچندان میکند.
در این بیت، مولانا از یک تمثیل بسیار قدرتمند استفاده میکند: یار، چشمِ توست. چشم، شریفترین حس برای درک جهان بیرون است. برای یک «مرد شکار»، یعنی سالکی که در پی شکار حقیقت است، چشم سالم و تیزبین ضروریترین ابزار است. اگر چشم شکارچی با «خس و خاشاک» (گرد و غبار، آلودگی) پوشیده شود، نمیتواند هدف را ببیند و شکارش را از دست میدهد. به همین ترتیب، یار و دوست معنوی، چشم باطن سالک است که با آن راه را میبیند و حقیقت را تشخیص میدهد.
بنابراین، همانگونه که یک شکارچی مراقب چشمان خود است، سالک نیز باید از این «چشم معنوی» یعنی رابطهاش با دوست، مراقبت کند. «خس و خاشاک» در اینجا استعاره از هرگونه گفتار، رفتار یا نیّت ناشایستی است که این رابطه را تیره و کدر میکند: سخنان بیهوده، غیبت، سوءظن، رنجاندن خاطر و هر چیزی که صفا و شفافیت آینهوار این دوستی را از بین ببرد. بیت بعدی بلافاصله این موضوع را روشن میکند: «هین به جاروبِ زبان گردی مکن». یعنی با زبان خود گرد و غبار بر این چشم مپاشان.
- مرد شکار
- در اینجا به معنی سالک و پویندهٔ راه حقیقت است.
- خس و خاشاک
- خار و خاشاک، آشغال؛ در اینجا استعاره از آلودگیها، حرفهای بیهوده و کدورتهاست.
- دار
- فعل امر از «داشتن»؛ یعنی «نگه دار».
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.