Oku› Defter 1› Hz. Adem Aleyhisselam Kıssası ve Kazanın Onun Gözünü Açık Nehiy ve Tevili Terkten Kör Etmesi› Beyit 1241
M1:1241 — اسم هر چیزی چنان کان چیز هست / تا به پایان جان او را داد دست
M1:1241
Anlam · به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
এই শ্লোকটি বলছে যে আদম (আঃ) প্রত্যেক জিনিসের কেবল বাহ্যিক নাম নয়, বরং তার প্রকৃত সত্তা ও অন্তিম পরিণতিসহ সম্পূর্ণ জ্ঞান লাভ করেছিলেন।
এই শ্লোকটি কোরআনের সেই ঘটনার দিকে ইঙ্গিত করে যেখানে আল্লাহ আদমকে (আঃ) সমস্ত বস্তুর নাম শিক্ষা দিয়েছিলেন (ʿilm al-asmāʾ, ইলম আল-আসমা)। রুমি এখানে ব্যাখ্যা করছেন যে এই জ্ঞান কেবল মামুলি শব্দ শেখা ছিল না। এটি ছিল প্রতিটি বস্তুর গভীরতম সত্তা, তার প্রকৃতি এবং তার অন্তিম পরিণতি পর্যন্ত জানার এক আধ্যাত্মিক ক্ষমতা।
আদমের আত্মা বা ‘জান’ সেই জ্ঞানকে এমনভাবে উপলব্ধি করেছিল যেন তা তাঁর হাতের মুঠোয় চলে এসেছে। ‘আদি থেকে অন্ত’ (tā be pāyān) বলতে বোঝানো হচ্ছে যে তিনি শুধু কোনো জিনিসের বর্তমান অবস্থাই জানতেন না, বরং তার সমগ্র জীবনচক্র ও ভবিতব্য সম্পর্কেও অবগত ছিলেন। এই জ্ঞান ছিল এক দিব্যদৃষ্টি, যা সাধারণ মানুষের উপলব্ধির বাইরে।
পরবর্তী শ্লোকগুলোতে রুমি উদাহরণ দিয়ে বিষয়টি আরও স্পষ্ট করেছেন। যেমন, মুসার (আঃ) লাঠি বাহ্যিকভাবে কেবলই এক টুকরো কাঠ, কিন্তু আল্লাহর কাছে তার আসল নাম বা সত্তা হলো ‘অজগর’। আদমের জ্ঞান ছিল এই দ্বিতীয়, অর্থাৎ গভীরতর স্তরের। এই জ্ঞানই ছিল ফেরেশতাদের উপর তাঁর শ্রেষ্ঠত্বের প্রমাণ।
- جان
- আত্মা, প্রাণ, সত্তা। এখানে এটি আদমের গভীরতম উপলব্ধি বা আধ্যাত্মিক সত্তাকে বোঝাচ্ছে।
- داد دست
- আক্ষরিক অর্থে 'হাতে দেওয়া'। এখানে এর ভাবার্থ হলো আয়ত্তে আসা, করায়ত্ত হওয়া বা উপলব্ধি করা।
دانش حضرت آدم از «علم الاسماء» سطحی و ظاهری نبود، بلکه او به یاری خداوند، به حقیقت و باطن هر چیزی تا به انتها آگاهی کامل داشت.
این بیت در ادامهٔ توصیف دانش ویژهای است که خداوند به حضرت آدم (ع) عطا کرد و در قرآن از آن به «عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا» (خداوند همهٔ نامها را به آدم آموخت) یاد شده است. مولانا تأکید میکند که این «دانش نامها» صرفاً دانستن لغات و اسامی قراردادی اشیاء نبوده است. بلکه آدم به واسطهٔ این علم الهی، به ذات، حقیقت و جوهرِ (جان) هر موجودی پی میبرد و آن را کاملاً درمییافت.
در نگاه مولانا، دانستن «اسم» یک چیز، یعنی شناختن ماهیت و سرنوشت ازلی آن در علم خداوند. ابیات بعدی این موضوع را با مثالهایی روشنتر میکنند: نام ظاهری چوبدستی موسی «عصا» بود، اما نام باطنی و حقیقی آن نزد خداوند «اژدها» بود. نام ظاهری عُمَر در ابتدا «بتپرست» بود، اما نام حقیقی او در «عالم اَلَست»، «مؤمن» ثبت شده بود. بنابراین، دانشی که آدم داشت، دانشی وجودی و عمیق بود که به او امکان میداد حقایق پنهان در پسِ ظواهر را ببیند.
- چنان کان چیز هست
- همانطور که حقیقتِ آن چیز است، آنگونه که واقعاً هست.
- جان
- در اینجا به معنی ذات، حقیقت، باطن و جوهرِ چیزی.
- داد دست
- فراهم شد، میسر گشت، به دست آمد، درک شد.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.