قرائت› دفتر ۲› بخش ۳۵ - انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان› بیت ۱۷۴۳
M2:1743 — فاطمه مدحست در حق زنان / مرد را گویی بود زخم سنان
M2:1743
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
یک صفت یا نام که برای کسی مدح و ستایش محسوب میشود، ممکن است برای دیگری توهین و تحقیری بزرگ باشد؛ بنابراین، هر سخنی را باید با توجه به مخاطب آن به کار برد.
این بیت بخشی از توبیخ موسی به چوپان است. موسی در حال توضیح دادن به چوپان است که چرا نباید خداوند را با صفات انسانی و مادی توصیف کند. او برای روشن شدن منظورش، یک مثال ملموس میآورد:
نام «فاطمه»، که نام دختر پیامبر اسلام و نماد زنانگی و پاکی است، بالاترین ستایش برای یک زن به شمار میرود. اما اگر همین نام را به یک مرد نسبت دهی، نه تنها مدح نیست، بلکه توهینی عمیق و دردناک است؛ گویی با نوک نیزه به او زخم زدهای.
مولانا از این تمثیل استفاده میکند تا بگوید صفاتی که در مورد انسانها (بندگان) کمال محسوب میشود - مانند داشتن دست و پا، نیاز به لباس و خوراک - در مورد خداوند که وجودی متعالی و بینیاز است، نقص و کفر به شمار میآید. همانطور که جایگاه و جنسیت مخاطب، معنای یک نام را از ستایش به توهین تغییر میدهد، جایگاه وجودی خداوند نیز باعث میشود که اوصاف انسانی در حق او بیادبی و ناسزا باشد. این بیت بر اهمیت ادب و معرفت در سخن گفتن با حق تعالی تأکید میکند و نشان میدهد که نیت خوب بهتنهایی کافی نیست و شناخت صحیح از مخاطب، شرط اصلی ارتباط درست است.
- مدح
- ستایش، تعریف، تمجید
- در حق
- دربارهی، برای، نسبت به
- سنان
- نوک نیزه، سرنیزه
- زخم سنان
- زخمی که از نوک نیزه ایجاد شود؛ کنایه از توهین بسیار شدید و دردناک
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.