M2:2618 — گفت نی نی این غرض نبود تو را / که بخیری ره‌نما باشی مرا

این بیت، نقطه اوج شک و بدگمانی معاویه به ابلیس است. ابلیس ادعا کرده که او را برای نماز بیدار کرده تا کار خیری انجام دهد و حتی به حدیث پیامبر («عَجِّلوا الطاعاتِ قَبلَ الفَوت») استناد کرده است. اما معاویه، که نماد انسان زیرک و آگاه به نفس اماره است، فریب این ظاهر خیرخواهانه را نمی‌خورد.

پاسخ او با «نی نی» (نه، هرگز) آغاز می‌شود که تأکیدی قاطع بر رد ادعای ابلیس دارد. معاویه به خوبی می‌داند که ذات و «غرض» اصلی ابلیس، گمراه کردن است، نه راهنمایی به «خیر». او این تناقض آشکار میان عمل ظاهری (بیدار کردن برای نماز) و نیت باطنی فاعل (شیطان) را تشخیص می‌دهد.

مولانا در اینجا درسی کلیدی در عرفان عملی ارائه می‌دهد: مهم‌ترین چیز، شناخت نیت‌ها و انگیزه‌های پنهان در پس اعمال است، چه اعمال دیگران و چه اعمال خودمان. یک عمل ظاهراً نیکو اگر از انگیزه‌ای پلید سرچشمه بگیرد، ارزشی ندارد و حتی می‌تواند دامی خطرناک باشد. معاویه در اینجا از این اصل پیروی می‌کند و به جای پذیرش ساده‌لوحانه‌ی یک لطف، به ماهیت لطف‌کننده می‌نگرد و انگیزه‌ی واقعی او را به چالش می‌کشد.