M2:48 — راه حس راه خرانست ای سوار / ای خران را تو مزاحم، شرم دار
M2:48
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
ای انسان که سوار بر مرکب تن هستی، پیروی کورکورانه از حواس پنجگانه، کار حیوانات است. از اینکه خود را تا این حد پایین آوردهای و در راه حیوانی از حیوانات هم پیشی گرفتهای، شرم داشته باش.
مولانا در اینجا تمایز بنیادین میان دو نوع شناخت را مطرح میکند: شناختی که از طریق حواس پنجگانه ظاهری (بینایی، شنوایی و غیره) به دست میآید و شناختی که از راه دل و جان حاصل میشود.
او راه اول، یعنی «راه حس»، را به «راه خران» تشبیه میکند. حیوانات کاملاً بر اساس غرایز و حواس ظاهری خود زندگی میکنند و این برای آنها طبیعی است. اما انسان، که مولانا او را «سوار» میخواند، قرار است بر این حواس و غرایز حیوانی خود مسلط باشد، نه اینکه پیرو آنها شود.
نکتهٔ طعنهآمیز و تکاندهندهٔ بیت در مصرع دوم است. مولانا نمیگوید که انسانِ حسگرا مانند خر است، بلکه میگوید او «مزاحم» خران است. یعنی کسی که میتوانست در عوالم بالاتر سیر کند، آنقدر خود را تنزل داده که در میدان حیوانی، گوی سبقت را از حیوانات هم ربوده و برای آنها ایجاد مزاحمت کرده است. این کلام تندی است برای بیدار کردن انسان از غفلت و یادآوری جایگاه والای انسانیاش که فراتر از دنیای مادی و محسوسات است.
- راه حس
- راه شناخت از طریق حواس پنجگانه ظاهری
- خران
- جمع خر، کنایه از حیوانات و جنبهٔ حیوانی وجود
- سوار
- کنایه از روح یا عقل انسانی که باید بر جسم و حواس حاکم باشد
- مزاحم
- کسی که باعث زحمت و مانع دیگران میشود
- شرم دار
- خجالت بکش، حیا کن
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.