M5:1338 — نعل‌بندان را نمود آن خر که چیست / علت او که نتیجه‌ش لاغریست

در این داستان، خاتون متوجه می‌شود که خرش روزبه‌روز ضعیف‌تر و لاغرتر می‌شود، اما دلیل آن را نمی‌داند. او به اولین راه‌حل ظاهری و متعارف روی می‌آورد: حیوان را برای تشخیص بیماری نزد متخصصان آن زمان، یعنی نعل‌بندان که به سلامت چهارپایان نیز رسیدگی می‌کردند، می‌برد. این بیت نشان‌دهندۀ تلاش او برای یافتن یک دلیل جسمانی و بیرونی برای مشکلی است که ریشه‌ای پنهان و شهوانی دارد.

مولانا در اینجا تقابل میان «ظاهر» و «باطن» را به تصویر می‌کشد. خاتون، مانند بسیاری از ما، با دیدن یک معلول (لاغری خر)، به دنبال علتی آشکار و مادی می‌گردد. او تصور می‌کند که مشکل حتماً از خوراک، بیماری یا چیزی است که یک متخصص می‌تواند تشخیص دهد. اما علت واقعی، یعنی رابطۀ پنهانی کنیزک با خر، از چشم او و متخصصان دور مانده است. این بیت مقدمه‌ای است برای نشان دادن اینکه فهم سطحی و اکتفا به ظواهر، انسان را از درک حقیقت عمیق‌تر مسائل باز می‌دارد و اغلب به تشخیص‌های اشتباه می‌انجامد، همان‌طور که در بیت بعدی می‌خوانیم که نعل‌بندان نیز هیچ علتی پیدا نمی‌کنند.