M5:3083 — حاکمی بر صورت بی‌اختیار / هست هر مخلوق را در اقتدار

این بیت در میانهٔ بحث پیچیدهٔ مولانا دربارهٔ جبر و اختیار قرار دارد. او توضیح می‌دهد که خداوند به هر مخلوقی نوعی «اختیار» یا قدرت تأثیرگذاری بخشیده است. اما این قدرت، اغلب در لفافه‌ای از «بی‌اختیاری» ظاهری عمل می‌کند. یعنی یک چیز یا یک شخص، در عین حالی که به نظر می‌رسد منفعل و بی‌اراده است، در واقع دارای یک نیروی حاکم و چیره شونده است.

مولانا در ابیات بعدی این مفهوم را با مثال روشن می‌کند: یک نجار بر چوب «حاکم» است و یک نقاش بر زیبایی که خلق می‌کند. اما این حاکمیت، در نگاه اول، پنهان است. چوب به ظاهر بی‌اختیار است، اما قدرت نجار آن را به شکلی که می‌خواهد درمی‌آورد. این «بی‌اختیاریِ ظاهری» در واقع ابزاری است برای اعمال قدرت و اختیار حقیقی. در سطح عمیق‌تر، مولانا به این نکته اشاره دارد که اختیار انسان نیز در برابر قدرت مطلق الهی چنین حالتی دارد: به نظر می‌رسد ما فاعل هستیم، اما در نهایت، قدرت برتر و حاکم اصلی، خداوند است که اختیار ما را همچون ابزاری در دست دارد.