Read› Daftar 5› A story also in reply to the Jabari and affirming free will, and the correctness of command and prohibition, and explaining that the Jabari's excuse is not accepted in any religion or creed, and does not lead to release from the penalty for the deed done, just as Iblis, the Jabari, found no release by saying, 'Because You have led me astray.' And the little indicates the much.› beyt 3101
M5:3101 — هرچه گویی گفتهٔ می باشد آن / هر چه روبی رفتهٔ می باشد آن
M5:3101
Meaning · به زبانِ تو — Your language · AI
وقتی انسان از «شراب حق» سرمست میشود، دیگر ارادهٔ شخصی ندارد؛ گفتار و کردار او در واقع فعل و بیان خودِ آن حقیقت مستکننده است.
این بیت در ادامهٔ بحث جبر و اختیار، به حالتی استثنایی اشاره میکند. مولانا پیش از این استدلال کرده بود که انسان مسئول اعمال خویش است و نمیتواند گناهانش را به تقدیر الهی نسبت دهد. اما در اینجا، او به مقام والای عارفانی میپردازد که از خود بیخود شده و در ارادهٔ حق فانی گشتهاند. اینان، همچون مستان، دیگر از خود اختیاری ندارند.
استعارهٔ «می» یا شراب، نماد عشق الهی و جذبهٔ عرفانی است که وجود سالک را تسخیر میکند. در این حالت، فرد به ابزاری در دست حق تبدیل میشود. گفتار او دیگر کلام نفسانی خودش نیست، بلکه «گفتهٔ می» است؛ یعنی بازتابی از حقیقت الهی است. کردار او نیز، که به «روبیدن» (پاک کردن) تشبیه شده، از ارادهٔ او سرچشمه نمیگیرد، بلکه «رفتهٔ می» است؛ یعنی نیروی محرک آن، همان عشق الهی است. چنین شخصی به معنای واقعی کلمه «معذور» است، زیرا فاعل حقیقی اعمال او، خداوند است. این مقام، نقطهٔ مقابل آن جبریمسلکی است که از روی تنبلی و فرار از مسئولیت، گناه خود را به گردن خدا میاندازد.
- گفتهٔ می
- سخن یا گفتهای که منشأ آن شراب (عشق الهی) است، نه ارادهٔ شخص.
- روبی
- از مصدر «رُفتن»؛ جارو کنی، پاک کنی.
- رفتهٔ می
- جارو شده یا پاک شده توسط شراب؛ کنایه از کاری که به نیروی عشق الهی انجام شده است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.