পড়ুন দফতর ১ এই কথার ব্যাখ্যা যে, মূসা ও ফিরআউন উভয়ই ইচ্ছার অধীন, যেমন বিষ ও প্রতিষেধক, অন্ধকার ও আলো, এবং ফিরআউনের নির্জনে প্রার্থনা করা যাতে তার সম্মান নষ্ট না হয় দ্বিপদী ২৪৮১

M1:2481 — یا نه جنگست این برای حکمتست / همچو جنگ خر فروشان صنعتست

یا نه جنگست این برای حکمتستهمچو جنگ خر فروشان صنعتست
✦ এই বয়াতটি বাংলা ভাষায় রেন্ডার করুন

M1:2481

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — তাঁর রেকর্ড করা মসনবী বক্তৃতা থেকে

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یا اینکه این نزاع، برای حکمتی والا نیست؟ / بلکه همانند جنگِ خر‌فروشان، یک تدبیر و صنعت است. معنا: مولانا می‌گوید بسیاری از نزاع‌ها و اختلافاتی که در عالم می‌بینیم، نبردهای حقیقی نیستند؛ بلکه حکمتی در پس این پنهان‌کاری‌ها و جدال‌های ظاهری است. این نزاع‌ها تدبیری است تا رازهای عمیق هستی به آسانی فاش نشوند.

شرح

من معتقدم این بیت یکی از کلیدی‌ترین نگاه‌های مولانا به ماهیت این جهان و پنهان‌کاری‌های آن را فاش می‌کند. وقتی از من سؤال می‌شود که چرا رازها باید پنهان بمانند و آیا این امر اخلاقی است که حقیقت‌ها فاش نشوند، من بی‌هیچ تردیدی پاسخ می‌دهم که بله، بسیاری از حقایق باید پنهان بمانند؛ چرا که آشکار شدنشان نظم عالم را برهم می‌زند. مولانا اینجا به صراحت می‌گوید که بسیاری از نزاع‌ها و تفاوت‌هایی که در زندگی روزمره و حتی در ساحت‌های عمیق‌تر مانند اعتقادات می‌بینیم، جنگ‌های حقیقی نیستند. او از تعبیر «جنگ خرفروشان» استفاده می‌کند که به معنای «جنگ زرگری» است؛ یعنی نزاعی ساختگی و از پیش طراحی‌شده که هدفش چیزی جز پوشاندن و حفظ رازی بزرگ‌تر نیست.

تصور کنید اگر تمام رازهای جهان فاش می‌شدند. اگر هر یک از ما از تمام آنچه در دل دیگری می‌گذرد باخبر بودیم، یا اگر آینده برای همه آشکار بود، آیا اساساً زندگی انسانی به این شکل که می‌شناسیم می‌توانست ادامه یابد؟ قطعاً نه. روابط انسانی، اخلاقیات، و حتی انگیزه‌های زیستن دگرگون می‌شد. همین فاصله و غیبتِ دانش کامل است که فضایی برای انتخاب، اخلاق و معنا می‌آفریند.

مولانا پا را فراتر می‌گذارد و این پنهان‌کاری را صرفاً یک عدم آگاهی نمی‌داند، بلکه آن را یک «صنعت» و «حکمت» می‌شمارد. «صنعت» به معنای تدبیر و آرایشی است که از روی اراده و آگاهی انجام شده و «حکمت» به غایت و هدف بلندمرتبه‌ی آن اشاره دارد. این جهان، به تعبیر مولانا، بر بنیانی از پنهان‌کاری بنا شده است. نزاع‌ها و اختلافاتی که بین انسان‌ها و حتی بین ادیان و مذاهب وجود دارد و هر گروهی خود را بر حق می‌داند، نه فقط یک واقعیت تصادفی، بلکه بخشی از این تدبیر حکیمانه است. قرآن کریم نیز خود به این امر اشاره دارد که «ان ربک یحکم بینهم یوم القیامة فی ما هم فیه یختلفون»؛ یعنی داوری نهایی درباره اختلافات، به روز قیامت موکول شده است. این به معنای آن است که در این دنیا قرار نیست حق مطلق کاملاً بر همگان آشکار شود. این پنهان‌ماندن حقایق، خود برای حکمتی بزرگ است. رازی است که اینقدر ارزشمند و عظیم است که نمی‌توان آن را به آسانی کشف کرد یا در دسترس همگان قرار داد. همین رازداری، بخشی از جلال و شکوه هستی است و معرفت حقیقی، نه با فاش کردن این رازها، بلکه با زیستن در این فضای رازآلود و گشودگی وجودی در قبال آن حاصل می‌شود.

نکات کلیدی

  • بسیاری از نزاع‌های ظاهری در جهان، نه جنگ حقیقی، بلکه تدابیری حکیمانه برای پنهان نگه داشتن رازهای عمیق هستی هستند.
  • اگر تمام رازهای جهان فاش می‌شد، نظم زندگی انسانی و روابط اخلاقی دگرگون می‌شد؛ از این رو پنهان‌کاری خود یک حکمت است.
  • مولانا پنهان ماندن حقایق را نه یک نقص، بلکه یک «صنعت» و «حکمت» الهی می‌داند؛ تدبیری آگاهانه برای حفظ ارزش راز.
  • درک کامل حقایق به روز قیامت موکول شده است؛ نزاع و اختلاف در این دنیا بخشی از این پنهان‌کاری حکیمانه است.
  • معرفت حقیقی در گرو پذیرش و زیستن در فضای رازآلود جهان است، نه در پی کشف تمام اسرار.

Sources: d1-s08 · 01:03:42

به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.