পড়ুনদফতর ১

দফতর ১ · ৪০১৩ শের · ১৭২ অংশ

دفتر اول

Book I

دیباچهٔ دفتر اوّل · عربی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ هذا کِتابُ المثنوی وَ هُوَ اُصولُ اُصولِ اُصولِ الدّینِ فی کَشْفِ اَسرارِ الوصولِ و الیَقینِ، وَ هُوَ فِقهُ اللهِ الاَکْبَرُ وَ شَرَعُ اللهِ الاَزْهَرُ وَ بُرهانُ اللهِ الاَظْهَرُ، مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکاةٍ فیها مِصباحٌ یُشْرِقُ اِشراقاً اَنْوَرَ مِنَ الاصباحِ، و هُوَ جِنانُ الجَنانِ ذوالعُیونِ و الاَغْصانِ، مِنْها عَیْنٌ تُسَمَّی عِنْدَ اَبْناءِ هذا السَّبیلِ سَلْسَبیلاً وَ عِنْدَ اَصْحابِ المَقاماتِ وَ الْکَراماتِ خَیْرَ مَقاماً وَ اَحْسَنُ مَقیلاً الاَبرارُ فیهِ یَأکُلونَ و یَشْرَبونَ و الاَحرارُ مِنْهُ یَفرَحونَ وَ یَطْرَبونَ وَ هُوَ کَنیلِ مِصْرَ شرابٌ لِلصّابرینَ وَ حَسْرةٌ عَلی آلِ فِرعونَ وَ الْکافرینَ کَما قالَ تَعالی یُضِلُّ بِهِ کَثیراً وَ یَهدی بِهِ کَثیراً وَ اِنَّهُ شِفاءُ الصُّدورِ وَ جِلاءُ الاَحْزانِ وَ کَشّافُ القُرآن وَسَعَةُ الاَرْزاقِ وَ تَطییبُ الاَخْلاقِ بِاَیْدی سَفَرَةٍ کِرامٍ بَرَرَةٍ یَمْنَعونَ أنْ لایَمَسَّهُ الّا الْمُطَهَّرونَ، تَنْزیلٌ مِنْ رَبِّ العالَمین لایأتیهِ الباطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ وَ اللهُ یَرْصُدُهُ وَ یَرْقُبُهُ وَ هُوَ خَیْرٌ حافِظاً وَ هُوَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ وَ لَهُ اَلقابٌ اُخَرُ لَقَّبَهُ الله تَعالی وَ اقْتَصَرْنا عَلی هذا القَلیلِ وَ القَلیلُ یَدُلُّ عَلی الکَثیرِ وَ الجُرْعَةُ تَدُلُّ عَلی الْغَدیرِ وَ الْحَفْنَةُ تَدُلُّ عَلی الْبَیْدَرِ الکَبیر یَقُولُ الْعَبْدُ الضَّعیفُ الْمُحتاجُ اِلی رَحْمَةِ اللهِ تَعالی مُحَمَّدُ بنِ مُحَمّدِ بنِ الْحُسَینِ البَلْخی تَقَبَّلَ اللهُ مِنْهُ اِجْتَهَدْتُ فی تَطْویلِ المَنْظومِ المَثْنویّ الْمُشْتَمَل عَلی الغَرائِبِ وَ النّوادِرِ وَ غُرَرِ الْمَقالاتِ وَ دُرَرِ الدَّلالاتِ وَ طَریقةِ الزُهّادِ وَ حَدیقةِ الْعُبّادِ قَصیرةُ المَبانی کَثیرةُ الْمَعانی لاِستِدعاءِ سَیِّدی وَ سَنَدی وَ مُعْتَمَدی وَ مَکانِ الرّوحِ مِنْ جَسَدی وَ ذَخیرَةِ یَومی وَ غَدِی وُ هُوَ الشَّیْخُ قُدْوَةُ العارفینَ اِمامُ الْهُدَی وَ الیقینِ مُغیثُ الْوَری اَمینُ الْقُلوبِ وَ النُّهَی وَدیعَةُ اللهِ بَینَ خَلیقَتِهِ وَ صَفْوَتِهِ فی بَریَّتِه وَ وَصایاهُ لِنبَیِّه وَ خَبایاهُ عِنْدَ صَفیِّه، مِفْتاحُ خَزائنِ العَرشِ اَمینُ کُنوزِ الفَرشِ اَبوالفَضائل حُسامِ الحَقِّ وَ الدّینِ حَسَنُ بنِ مُحَمّدِ بنِ حَسَن اَلْمَعروف بِابنِ اَخِی تُرْک اَبویَزیدِ الوَقتِ جُنیدِ الزَّمانِ صِدّیقُ بْنِ صِدّیقِ بْنِ صِدّیقِ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ وَ عَنْهُمْ اَلاُرْمَویُّ الاَصْلِ الْمُنْتَسَبُ اِلی الشَّیْخِ المُکَرَّمِ بِما قال اَمْسَیْتُ کُردیّاً وَ اَصْبَحْتُ عَرَبیّاً قَدَّسَ اللهُ رُوحَهُ وَ اَرواحَ اَخْلافِهِ فَنِعْمَ السَّلَفُ وَ نِعْمَ الخَلَفُ لُهُ نَسَبٌ اَلْقَتٍ الشَّمْسُ عَلَیهِ رَداءَها وَ حَسَبٌ اَرْخَتِ النُّجومُ لَدَیْهِ اَضْواءَها لَمْ یَزَلْ فِناءُهُم قِبْلَةُ الاِقْبالِ یَتَوَجَّهُ اِلَیْها بَنُو الوُلاةِ وَ کَعْبَةُ الْآمالِ یَطوفُ بِها وُفُودُ العُفاةِ و لازالَ کَذلِکَ ما طَلَعَ نَجْمٌ وَ ذَرَّ شارِقٌ لَیَکونَ مُعْتَصَماً لِاولِی الْبَصائرِ الرَبّانیّینَ الرّوحانیّینَ السَّمائیّینَ العَرْشیّینَ النّوریّینَ السُّکّتِ النُّظّارِ الْغُیَّبِ الحُضّارِ المُلُوکِ تَحْتَ الاَطْمارِ اَشْرافُ القَبائِل اَصْحابُ الفَضائِل اَنْوارُ الدَلائِل آمّین یا رَبَّ العالَمینَ وَهذا دُعاءٌ لایُرَدُّ فَاِنَّهُ دُعاءٌ لِاَصْنافِ البَریّةُ شامِلٌ وَ الْحَمدُ لِلّهِ وَحْدَهُ وَ صَلَّی اللهُ عَلی سَیِّدِنا مُحَمّدٍ وَ آلِهِ وَ عِتْرَتِهِ الطَّیّبینَ الطّاهِرینَ وَ حَسْبُنا اللهُ وَ نِعْمَ الوَکیلْ.

অথবা নিজের ভাষায় পড়ুন:

উপলব্ধ
❋ ❋ ❋
  1. 001 بخش ۱ - سرآغازভূমিকা ৩৪ শের
  2. 002 بخش ۲ - عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت اوঅসুস্থ দাসীর প্রেমে রাজার পড়া এবং তার সুস্থতার জন্য ব্যবস্থা গ্রহণ ২০ শের
  3. 003 بخش ۳ - ظاهر شدن عجز حکیمان از معالجهٔ کنیزک و روی آوردن پادشاه به درگاه اله و در خواب دیدن او ولیی راদাসীটির চিকিৎসায় চিকিৎসকদের অক্ষমতা এবং রাজার আল্লাহর দরবারে রোনাজারি ও স্বপ্নে এক অলির দর্শন ২৩ শের
  4. 004 بخش ۴ - از خداوند ولی‌ّ التوفیق در خواستن توفیق رعایت ادب در همه حالها و بیان کردن وخامت ضررهای بی‌ادبیসর্বাবস্থায় শিষ্টাচার বজায় রাখার জন্য আল্লাহ তা'আলার কাছে প্রার্থনা এবং অশিষ্টাচারের ভয়াবহ ক্ষতির বর্ণনা ১৬ শের
  5. 005 بخش ۵ - ملاقات پادشاه با آن ولی که در خوابش نمودندস্বপ্নে দেখা সেই অলির সাথে রাজার সাক্ষাৎ ৯ শের
  6. 006 بخش ۶ - بردن پادشاه آن طبیب را بر بیمار تا حال او را ببیندরাজার সেই ডাক্তারকে রোগীর কাছে নিয়ে যাওয়া যাতে তিনি তার অবস্থা দেখতে পান ৪২ শের
  7. 007 بخش ۷ - خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزکদাসীর কষ্ট জানার জন্য রাজার কাছ থেকে নির্জনতা চাওয়া ৩৮ শের
  8. 008 بخش ۸ - دریافتن آن ولی رنج را و عرض کردن رنج او را پیش پادشاهঅলি কর্তৃক দাসীর কষ্ট অনুধাবন এবং রাজার কাছে তা বর্ণনা ৩ শের
  9. 009 بخش ۹ - فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگرরাজার সমরকন্দে দূত প্রেরণ স্বর্ণকারকে আনার জন্য ৩৭ শের
  10. 010 بخش ۱۰ - بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسدবর্ণনা: স্বর্ণকারকে হত্যা ও বিষ প্রদান আল্লাহর নির্দেশেই ছিল, নিজের কামনা বা ভুল চিন্তায় নয় ২৫ শের
  11. 011 بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکانমুদি দোকানদার ও টিয়ার গল্প এবং টিয়ার দোকানে তেল ছড়িয়ে দেওয়া ৭৯ শের
  12. 012 بخش ۱۲ - داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را می‌کشت از بهر تعصبসেই ইহুদি রাজার গল্প যে গোঁড়ামির কারণে খ্রিস্টানদের হত্যা করত ১৪ শের
  13. 013 بخش ۱۳ - آموختن وزیر مکر پادشاه راমন্ত্রীর রাজাকে প্রতারণার কৌশল শেখানো ১০ শের
  14. 014 بخش ۱۴ - تلبیس وزیر با نصاریখ্রিস্টানদের সাথে মন্ত্রীর প্রতারণা ১৫ শের
  15. 015 بخش ۱۵ - قبول کردن نصاری مکر وزیر راখ্রিস্টানদের মন্ত্রীর প্রতারণা গ্রহণ ৮ শের
  16. 016 بخش ۱۶ - متابعت نصاری وزیر راখ্রিস্টানদের মন্ত্রীকে অনুসরণ ৩৮ শের
  17. 017 بخش ۱۷ - قصهٔ دیدن خلیفه لیلی راখলিফার লাইলিকে দেখার গল্প ৩০ শের
  18. 018 بخش ۱۸ - بیان حسد وزیرমন্ত্রীর হিংসার বর্ণনা ৯ শের
  19. 019 بخش ۱۹ - فهم کردن حاذقان نصاری مکر وزیر راচতুর খ্রিস্টানদের মন্ত্রীর প্রতারণা অনুধাবন ৯ শের
  20. 020 بخش ۲۰ - پیغام شاه پنهان با وزیرমন্ত্রীর কাছে রাজার গোপন বার্তা ৪ শের
  21. 021 بخش ۲۱ - بیان دوازده سبط از نصاریখ্রিস্টানদের বারো গোত্রের বর্ণনা ৫ শের
  22. 022 بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیلসুসমাচারের বিধি-বিধানে মন্ত্রীর বিকৃতি ৩৭ শের
  23. 023 بخش ۲۳ - در بیان آنک این اختلافات در صورت روش است نی در حقیقت راهবর্ণনা: এই মতভেদগুলো পথের রূপে, পথের সত্যে নয় ২১ শের
  24. 024 بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکرএই প্রতারণায় মন্ত্রীর ক্ষতির বর্ণনা ২৮ শের
  25. 025 بخش ۲۵ - مکر دیگر انگیختن وزیر در اضلال قومজাতিকে বিভ্রান্ত করার জন্য মন্ত্রীর আরেকটি প্রতারণা ১৬ শের
  26. 026 بخش ۲۶ - دفع گفتن وزیر مریدان راমন্ত্রী কর্তৃক মুরিদদের বিতাড়ন ১৩ শের
  27. 027 بخش ۲۷ - مکر کردن مریدان کی خلوت را بشکنমুরিদদের ষড়যন্ত্র যে নির্জনতা ভাঙতে ১৩ শের
  28. 028 بخش ۲۸ - جواب گفتن وزیر کی خلوت را نمی‌شکنمমন্ত্রীর উত্তর যে তিনি নির্জনতা ভাঙবেন না ৪ শের
  29. 029 بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیرমন্ত্রীর নির্জনতায় মুরিদদের আপত্তি ৪৮ শের
  30. 030 بخش ۳۰ - نومید کردن وزیر مریدان را از رفض خلوتমন্ত্রী কর্তৃক মুরিদদের নির্জনতা প্রত্যাখ্যান থেকে নিরাশ করা ৭ শের
  31. 031 بخش ۳۱ - ولی عهد ساختن وزیر هر یک امیر را جداجداমন্ত্রী কর্তৃক প্রতিটি আমিরকে আলাদা আলাদাভাবে উত্তরাধিকারী ঘোষণা করা ১২ শের
  32. 032 بخش ۳۲ - کشتن وزیر خویشتن را در خلوتমন্ত্রী কর্তৃক নির্জনতায় নিজেকে হত্যা করা ৬ শের
  33. 033 بخش ۳۳ - طلب کردن امت عیسی علیه‌السلام از امرا کی ولی عهد از شما کدامستঈসা (আঃ)-এর উম্মতদের পক্ষ থেকে আমিরদের কাছে জিজ্ঞাসা: আপনাদের মধ্যে কে উত্তরাধিকারী? ২৮ শের
  34. 034 بخش ۳۴ - منازعت امرا در ولی عهدیউত্তরাধিকারিত্ব নিয়ে আমিরদের মধ্যে বিরোধ ৩১ শের
  35. 035 بخش ۳۵ - تعظیم نعت مصطفی صلی الله علیه و سلم کی مذکور بود در انجیلসুসমাচারে উল্লিখিত মহানবী (সাঃ)-এর গুণের মহিমা বর্ণনা ১৩ শের
  36. 036 بخش ۳۶ - حکایت پادشاه جهود دیگر کی در هلاک دین عیسی سعی نمودআরেক ইহুদি রাজার গল্প যে ঈসা (আঃ)-এর ধর্ম ধ্বংস করার চেষ্টা করেছিল ২৯ শের
  37. 037 بخش ۳۷ - آتش کردن پادشاه جهود و بت نهادن پهلوی آتش کی هر که این بت را سجود کند از آتش برستইহুদি রাজার আগুন জ্বালানো এবং আগুনের পাশে একটি মূর্তি স্থাপন করা যে, যে এই মূর্তিকে সেজদা করবে, সে আগুন থেকে রক্ষা পাবে ১৪ শের
  38. 038 بخش ۳۸ - به سخن آمدن طفل درمیان آتش و تحریض کردن خلق را در افتادن بآتشআগুনের মধ্যে শিশুর কথা বলা এবং মানুষকে আগুনে ঝাঁপিয়ে পড়তে উৎসাহিত করা ২৯ শের
  39. 039 بخش ۳۹ - کژ ماندن دهان آن مرد کی نام محمّد را صلی‌الله علیه و سلّم بتَسخر خواندসেই ব্যক্তির মুখ বাঁকা হয়ে যাওয়া যে ঠাট্টা করে মুহাম্মদ (সাঃ) এর নাম উচ্চারণ করেছিল ১১ শের
  40. 040 بخش ۴۰ - عتاب کردن آتش را آن پادشاه جهودসেই ইহুদি রাজা কর্তৃক আগুনকে তিরস্কার করা ৪৬ শের
  41. 041 بخش ۴۱ - طنز و انکار کردن پادشاه جهود و قبول ناکردن نصیحت خاصان خویشইহুদি রাজার বিদ্রূপ ও প্রত্যাখ্যান এবং তার বিশেষ লোকদের উপদেশ গ্রহণ না করা ৩১ শের
  42. 042 بخش ۴۲ - بیان توکّل و ترک جهد گفتن نخچیران به شیرআল্লাহর উপর ভরসা এবং সিংহের প্রতি বন্য প্রাণীদের প্রচেষ্টা ত্যাগ করার কথা বলা ৪ শের
  43. 043 بخش ۴۳ - جواب گفتن شیر نخچیران را و فایدهٔ جهد گفتنসিংহের বন্য প্রাণীদের উত্তর দেওয়া এবং প্রচেষ্টার উপকারিতা বর্ণনা ৪ শের
  44. 044 بخش ۴۴ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر جهد و اکتسابবন্য প্রাণীদের দ্বারা প্রচেষ্টার উপর ভরসাকে অগ্রাধিকার দেওয়া ৪ শের
  45. 045 بخش ۴۵ - ترجیح نهادن شیر جهد و اکتساب را بر توکّل و تسلیمসিংহ কর্তৃক ভরসার উপর প্রচেষ্টা ও উপার্জনকে অগ্রাধিকার দেওয়া ৩ শের
  46. 046 بخش ۴۶ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر اجتهادবন্য প্রাণীদের দ্বারা চেষ্টার উপর ভরসাকে অগ্রাধিকার দেওয়া ১৪ শের
  47. 047 بخش ۴۷ - ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکّلসিংহ কর্তৃক ভরসার উপর প্রচেষ্টাকে অগ্রাধিকার দেওয়া ১৯ শের
  48. 048 بخش ۴۸ - باز ترجیح نهادن نخچیران توکل را بر جهدবন্য প্রাণীদের দ্বারা আবার চেষ্টার উপর ভরসাকে অগ্রাধিকার দেওয়া ৮ শের
  49. 049 بخش ۴۹ - نگریستن عزراییل بر مردی و گریختن آن مرد در سرای سلیمان و تقریر ترجیح توکّل بر جهد و قلّت فایدهٔ جهدআযরাইল কর্তৃক এক ব্যক্তির দিকে তাকানো এবং সেই ব্যক্তির সুলাইমান (আঃ)-এর বাড়িতে পালিয়ে যাওয়া এবং প্রচেষ্টার উপর ভরসার অগ্রাধিকার এবং প্রচেষ্টার কম উপকারিতা বর্ণনা ১৫ শের
  50. 050 بخش ۵۰ - باز ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردنসিংহ কর্তৃক আবার ভরসার উপর প্রচেষ্টাকে অগ্রাধিকার দেওয়া এবং প্রচেষ্টার উপকারিতা বর্ণনা করা ২১ শের
  51. 051 بخش ۵۱ - مقرر شدن ترجیح جهد بر توکلপ্রচেষ্টার উপর ভরসার অগ্রাধিকার স্থির হওয়া ৬ শের
  52. 052 بخش ۵۲ - انکار کردن نخچیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیرখরগোশের সিংহকে দিতে দেরি হওয়ায় বন্য প্রাণীদের আপত্তি ২ শের
  53. 053 بخش ۵۳ - جواب گفتن خرگوش ایشان راখরগোশ কর্তৃক তাদের উত্তর দেওয়া ৫ শের
  54. 054 بخش ۵۴ - اعتراض نخچیران بر سخن خرگوشখরগোশের কথায় বন্য প্রাণীদের আপত্তি ৩ শের
  55. 055 بخش ۵۵ - جواب خرگوش نخچیران راবন্য প্রাণীদের প্রতি খরগোশের উত্তর ১৯ শের
  56. 056 بخش ۵۶ - ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستنখরগোশের জ্ঞানের উল্লেখ এবং জ্ঞান থাকার গুণ ও উপকারিতা বর্ণনা ১৪ শের
  57. 057 بخش ۵۷ - باز طلبیدن نخچیران از خرگوش سر اندیشهٔ او راবন্য প্রাণীদের দ্বারা আবার খরগোশের পরিকল্পনার রহস্য জানতে চাওয়া ৪ শের
  58. 058 بخش ۵۸ - منع کردن خرگوش از راز ایشان راখরগোশ কর্তৃক তাদের কাছে রহস্য প্রকাশ করা থেকে বিরত থাকা ১০ শের
  59. 059 بخش ۵۹ - قصهٔ مکر خرگوشখরগোশের ষড়যন্ত্রের গল্প ২৭ শের
  60. 060 بخش ۶۰ - زیافت تأویل رکیک مگسমাছির দুর্বল ব্যাখ্যার ভোজ ৯ শের
  61. 061 بخش ۶۱ - تولیدن شیر از دیر آمدن خرگوشখরগোশের দেরি হওয়ায় সিংহের জন্ম ১৬ শের
  62. 062 بخش ۶۲ - هم در بیان مکر خرگوشখরগোশের ষড়যন্ত্রের বর্ণনা ৪৩ শের
  63. 063 بخش ۶۳ - رسیدن خرگوش به شیرখরগোশের সিংহের কাছে পৌঁছানো ৭ শের
  64. 064 بخش ۶۴ - عذر گفتن خرگوشখরগোশের ক্ষমা চাওয়া ২৪ শের
  65. 065 بخش ۶۵ - جواب گفتن شیر خرگوش را و روان شدن با اوসিংহ কর্তৃক খরগোশের উত্তর দেওয়া এবং তার সাথে রওনা হওয়া ২১ শের
  66. 066 بخش ۶۶ - قصهٔ هدهد و سلیمان در بیان آنک چون قضا آید چشمهای روشن بسته شودহুদহুদ ও সুলাইমান (আঃ)-এর গল্প: যখন ভাগ্য আসে, উজ্জ্বল চোখ বন্ধ হয়ে যায় ১৯ শের
  67. 067 بخش ۶۷ - طعنهٔ زاغ در دعوی هدهدহুদহুদের দাবিতে দাঁড়কাকের বিদ্রূপ ৬ শের
  68. 068 بخش ۶۸ - جواب گفتن هدهد طعنهٔ زاغ راহুদহুদ কর্তৃক দাঁড়কাকের বিদ্রূপের উত্তর দেওয়া ৭ শের
  69. 069 بخش ۶۹ - قصهٔ آدم علیه‌السلام و بستن قضا نظر او را از مراعات صریح نهی و ترک تاویلআদম (আঃ)-এর গল্প এবং ভাগ্যের কারণে স্পষ্ট নিষেধাজ্ঞা ও ব্যাখ্যা ত্যাগ করার দিক থেকে তার দৃষ্টি বন্ধ হয়ে যাওয়া ২৯ শের
  70. 070 بخش ۷۰ - پا واپس کشیدن خرگوش از شیر چون نزدیک چاه رسیدখরগোশের কূপের কাছে পৌঁছলে সিংহ থেকে পিছিয়ে আসা ৩৪ শের
  71. 071 بخش ۷۱ - پرسیدن شیر از سبب پای واپس کشیدن خرگوشসিংহের খরগোশের পিছিয়ে আসার কারণ জিজ্ঞাসা ৭ শের
  72. 072 بخش ۷۲ - نظر کردن شیر در چاه و دیدن عکس خود را و آن خرگوش راসিংহের কূপের দিকে তাকানো এবং নিজের ও সেই খরগোশের প্রতিবিম্ব দেখা ৩৫ শের
  73. 073 بخش ۷۳ - مژده بردن خرگوش سوی نخچیران کی شیر در چاه فتادখরগোশ কর্তৃক বন্য প্রাণীদের কাছে সিংহ কূপে পড়েছে বলে সুসংবাদ নিয়ে যাওয়া ১৮ শের
  74. 074 بخش ۷۴ - جمع شدن نخچیران گرد خرگوش و ثنا گفتن او راবন্য প্রাণীদের খরগোশের চারপাশে জড়ো হওয়া এবং তার প্রশংসা করা ১২ শের
  75. 075 بخش ۷۵ - پند دادن خرگوش نخچیران را کی بدین شاد مشویدখরগোশের বন্য প্রাণীদের উপদেশ দেওয়া যে এই নিয়ে আনন্দ করো না ৪ শের
  76. 076 بخش ۷۶ - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبرআমরা ছোট জিহাদ থেকে বড় জিহাদে ফিরে এসেছি এর ব্যাখ্যা ১৭ শের
  77. 077 بخش ۷۷ - آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضی‌الله عنهরোমীয় দূতের আমিরুল মু'মিনীন উমার (রাঃ)-এর কাছে আসা এবং উমার (রাঃ)-এর অলৌকিকত্ব দেখা ২৫ শের
  78. 078 بخش ۷۸ - یافتن رسول روم امیرالمؤمنین عمر را رضی‌الله عنه خفته به زیر درختরোমীয় দূতের আমিরুল মু'মিনীন উমার (রাঃ)-কে গাছের নিচে ঘুমাতে দেখা ৩১ শের
  79. 079 بخش ۷۹ - سوال کردن رسول روم از امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنهরোমীয় দূতের আমিরুল মু'মিনীন উমার (রাঃ)-কে প্রশ্ন করা ৩৪ শের
  80. 080 بخش ۸۰ - اضافت کردن آدم علیه‌السلام آن زلت را به خویشتن کی ربنا ظلمنا و اضافت کردن ابلیس گناه خود را به خدای تعالی کی بما اغویتنیআদম (আঃ)-এর সেই ত্রুটিকে নিজের দিকে আরোপ করা যে, 'হে আমাদের প্রতিপালক, আমরা নিজেদের প্রতি জুলুম করেছি' এবং ইবলিসের নিজের পাপকে আল্লাহ তা'আলার দিকে আরোপ করা যে, 'আপনি আমাকে পথভ্রষ্ট করেছেন' ২৯ শের
  81. 081 بخش ۸۱ - تفسیر و هو معکم اینما کنتمতোমরা যেখানেই থাকো না কেন, তিনি তোমাদের সাথে আছেন এর ব্যাখ্যা ৬ শের
  82. 082 بخش ۸۲ - سؤال کردن رسول روم از عمر رضی‌الله عنه از سبب ابتلای ارواح با این آب و گل جسمরোমীয় দূতের উমার (রাঃ)-কে এই দেহরূপ জল ও মাটির সাথে আত্মার পরীক্ষিত হওয়ার কারণ জিজ্ঞাসা করা ১৪ শের
  83. 083 بخش ۸۳ - در معنی آنک من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوفযে আল্লাহর সাথে বসতে চায়, সে যেন সুফিদের সাথে বসে এর অর্থের ব্যাখ্যায় ১৮ শের
  84. 084 بخش ۸۴ - قصهٔ بازرگان کی طوطی محبوس او، او را پیغام داد به طوطیان هندوستان هنگام رفتن به تجارتসেই বণিকের গল্প যার খাঁচায় বন্দী টিয়া তাকে হিন্দুস্তানের টিয়াদের কাছে বার্তা দিয়েছিল যখন সে ব্যবসার জন্য গিয়েছিল ২৮ শের
  85. 085 بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهیঐশ্বরিক বুদ্ধির পাখিদের ডানার বর্ণনা ১২ শের
  86. 086 بخش ۸۶ - دیدن خواجه طوطیان هندوستان را در دشت و پیغام رسانیدن از آن طوطیবণিকের মাঠে হিন্দুস্তানের টিয়াদের দেখা এবং সেই টিয়ার কাছ থেকে বার্তা পৌঁছে দেওয়া ১৬ শের
  87. 087 بخش ۸۷ - تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون می‌خور که صاحب‌دل اگر زهری خورد آن انگبین باشدফরিদুদ্দিন আত্তার (রহঃ)-এর বাণী ব্যাখ্যা: 'হে গাফেল, তুমি নফসের অধিকারী, মাটির মধ্যে রক্ত পান করো, কারণ হৃদয়বান যদি বিষও পান করে, তা মধু হয়ে যায়' ১২ শের
  88. 088 بخش ۸۸ - تعظیم ساحران مر موسی را علیه‌السلام کی چه می‌فرمایی اول تو اندازی عصاজাদুকরদের মুসা (আঃ)-এর প্রতি শ্রদ্ধা প্রদর্শন করা যে আপনি কী আদেশ করেন, প্রথমে আপনি লাঠি ফেলবেন? ৩৪ শের
  89. 089 بخش ۸۹ - باز گفتن بازرگان با طوطی آنچ دید از طوطیان هندوستانবণিকের টিয়াকে বলা যা সে হিন্দুস্তানের টিয়াদের কাছে দেখেছিল ৪২ শের
  90. 090 بخش ۹۰ - شنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن آن طوطی در قفص و نوحهٔ خواجه بر ویসেই টিয়ার সেই টিয়াদের চলাচল শোনা এবং খাঁচার মধ্যে সেই টিয়ার মারা যাওয়া এবং তার উপর বণিকের শোক ৭২ শের
  91. 091 بخش ۹۱ - تفسیر قول حکیم: به هرچ از راه وا مانی، چه کفر آن حرف و چه ایمان، به هرچ از دوست دور افتی، چه زشت آن نقش و چه زیبا، در معنی قوله علیه‌السلام ان سعدا لغیور و انا اغیر من سعد و الله اغیر منی و من غیر ته حرم الفواحش ما ظهر منها و ما بطنজ্ঞানী ব্যক্তির বাণীর ব্যাখ্যা: 'যে জিনিস তোমাকে পথ থেকে ফিরিয়ে রাখে, তা কুফরই হোক বা ঈমানই হোক, যে জিনিস তোমাকে বন্ধু থেকে দূরে সরিয়ে দেয়, তা কদাকারই হোক বা সুন্দরই হোক,' এর অর্থের ব্যাখ্যায় রাসূল (সাঃ)-এর বাণী: 'সাদ অবশ্যই আত্মসম্মানশীল এবং আমি সাদের চেয়ে বেশি আত্মসম্মানশীল এবং আল্লাহ আমার চেয়ে বেশি আত্মসম্মানশীল এবং তাঁর আত্মসম্মানের কারণেই তিনি প্রকাশ্য ও গোপন সব অশ্লীল কাজ হারাম করেছেন' ৫১ শের
  92. 092 بخش ۹۲ - رجوع به حکایت خواجهٔ تاجرব্যবসায়ী বণিকের গল্পে ফিরে যাওয়া ১১ শের
  93. 093 بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مردهব্যবসায়ী লোকটির খাঁচা থেকে টিয়াকে বের করে দেওয়া এবং মৃত টিয়ার উড়ে যাওয়া ২০ শের
  94. 094 بخش ۹۴ - وداع کردن طوطی خواجه را و پریدنটিয়ার বণিককে বিদায় জানানো এবং উড়ে যাওয়া ৪ শের
  95. 095 بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشت‌نمای شدنমানুষের প্রশংসা এবং বিখ্যাত হওয়ার ক্ষতি ২৯ শের
  96. 096 بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کانআল্লাহ যা চান, তাই হয় এর ব্যাখ্যা ৩৫ শের
  97. 097 بخش ۹۷ - داستان پیر چنگی کی در عهد عمر رضی الله عنه از بهر خدا روز بی‌نوایی چنگ زد میان گورستانসেই বৃদ্ধ চঙ্গীবাদকের গল্প যিনি উমার (রাঃ)-এর যুগে আল্লাহর জন্য তার অভাবের দিনে কবরস্থানে চঙ্গ বাজিয়েছিলেন ৩৮ শের
  98. 098 بخش ۹۸ - در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لهاএই হাদিসের ব্যাখ্যায়: 'নিশ্চয়ই তোমাদের প্রতিপালকের তোমাদের জীবনের দিনগুলিতে রহমতের বাতাস আসে, সুতরাং তার দিকে মনোযোগ দাও' ৬২ শের
  99. 099 بخش ۹۹ - قصهٔ سوال کردن عایشه رضی الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی امروز باران بارید چون تو سوی گورستان رفتی جامه‌های تو چون تر نیستআয়েশা (রাঃ)-এর রাসূল (সাঃ)-কে প্রশ্ন করার গল্প: 'আজ বৃষ্টি হয়েছে যখন আপনি কবরস্থানে গিয়েছিলেন, আপনার কাপড় কেন ভেজা নয়?' ২৩ শের
  100. 100 بخش ۱۰۰ - تفسیر بیت حکیم سنائی رضی‌ الله عنه «آسمانهاست در ولایتِ جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست،  کوههای بلند و دریاهاست»জ্ঞানী সানায়ী (রহঃ)-এর কবিতার ব্যাখ্যা: 'আত্মার রাজ্যে বহু আকাশ রয়েছে, যা বিশ্বজগতের আকাশের নিয়ন্ত্রক,' 'আত্মার পথে অনেক উঁচু-নিচু পথ রয়েছে, লম্বা পাহাড় ও সমুদ্র রয়েছে' ১১ শের
  101. 101 بخش ۱۰۱ - در معنی این حدیث کی اغتنموا برد الربیع الی آخرهএই হাদিসের অর্থ: বসন্তের ঠান্ডা বাতাসকে সুযোগ মনে করো ১৪ শের
  102. 102 بخش ۱۰۲ - پرسیدن صدیقه رضی‌الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی سر باران امروزینه چه بودসিদ্দিকা (রাঃ) এর রাসূলুল্লাহ (সাঃ)-কে জিজ্ঞাসা করা যে আজকের বৃষ্টির রহস্য কী ছিল ১২ শের
  103. 103 بخش ۱۰۳ - بقیهٔ قصهٔ پیر چنگی و بیان مخلص آنবৃদ্ধ গায়কের গল্পের অবশিষ্টাংশ এবং এর সারমর্মের ব্যাখ্যা ৩২ শের
  104. 104 بخش ۱۰۴ - در خواب گفتن هاتف مر عمر را رضی الله عنه کی چندین زر از بیت المال به آن مرد ده کی در گورستان خفته استস্বপ্নে এক দৈববাণী দ্বারা উমর (রাঃ)-কে বলা যে, রাষ্ট্রের কোষাগার থেকে কবরস্থানে শায়িত সেই ব্যক্তিকে এত সোনা দাও ৯ শের
  105. 105 بخش ۱۰۵ - نالیدن ستون حنانه چون برای پیغامبر صلی الله علیه و سلم منبر ساختند کی جماعت انبوه شد گفتند «ما روی مبارک ترا به هنگام وعظ نمی‌بینیم» و شنیدن رسول و صحابه آن ناله را و سؤال و جواب مصطفی صلی الله علیه و سلم با ستون صریحখুরমার গাছের স্তম্ভের বিলাপ, যখন নবীর (সাঃ) জন্য মিম্বর তৈরি করা হলো কারণ জামায়াত এতো বেশি ছিল যে তারা বলেছিল আমরা আপনার পবিত্র মুখমণ্ডল ওয়াজের সময় দেখতে পাই না, এবং রাসূল (সাঃ) ও সাহাবীদের সেই বিলাপ শোনা, আর রাসূলুল্লাহ (সাঃ) ও স্তম্ভের সাথে স্পষ্ট কথোপকথন ৪১ শের
  106. 106 بخش ۱۰۶ - اظهار معجزهٔ پیغمبر صلی الله علیه و سلم به سخن آمدن سنگ‌ریزه در دست ابوجهل علیه اللعنه و گواهی دادن سنگ‌ریزه بر حقیت محمد صلی الله علیه و سلم به رسالت اوরাসূলুল্লাহ (সাঃ) এর অলৌকিক ঘটনা প্রকাশ, আবু জাহেলের (লাঃ) হাতে পাথরকণার কথা বলা এবং পাথরকণার মুহাম্মদ (সাঃ) এর রেসালতের সত্যতার সাক্ষ্য দেওয়া ৭ শের
  107. 107 بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عُمَر -رضی الله عنه- به او آنچه هاتف آواز دادসেই গায়কের গল্পের বাকি অংশ এবং আমিরুল মুমিনীন উমর (রাঃ)-এর পক্ষ থেকে তাকে দৈববাণী দ্বারা যা জানানো হয়েছিল ৩৮ শের
  108. 108 بخش ۱۰۸ - گردانیدن عمر رضی الله عنه نظر او را از مقام گریه کی هستیست به مقام استغراقউমর (রাঃ) এর দৃষ্টিকে কান্নার অবস্থা থেকে, যা অস্তিত্ব, তা থেকে বিলীনতার অবস্থায় ফিরিয়ে আনা ২৪ শের
  109. 109 بخش ۱۰۹ - تفسیر دعای آن دو فرشته کی هر روز بر سر هر بازاری منادی می‌کنند کی اللهم اعط کل منفق خلفا اللهم اعط کل ممسک تلفا و بیان کردن کی آن منفق مجاهد راه حقست نی مسرف راه هواসেই দুই ফেরেশতার দোয়ার ব্যাখ্যা যারা প্রতিদিন প্রতিটি বাজারের উপর থেকে ঘোষণা করে: হে আল্লাহ! প্রত্যেক দানকারীকে প্রতিদান দিন, হে আল্লাহ! প্রত্যেক কৃপণকে ধ্বংস করুন, এবং ব্যাখ্যা করা যে সেই দানকারী সত্যের পথে মুজাহিদ, প্রবৃত্তির পথে অপব্যয়কারী নয় ২১ শের
  110. 110 بخش ۱۱۰ - قصهٔ خلیفه کی در کرم در زمان خود از حاتم طائی گذشته بود و نظیر خود نداشتসেই খলিফার গল্প যিনি তার যুগে উদারতায় হাতেম তায়ীকে ছাড়িয়ে গিয়েছিলেন এবং তার কোনো তুলনা ছিল না ৮ শের
  111. 111 بخش ۱۱۱ - قصهٔ اعرابی درویش و ماجرای زن با او به سبب قلت و درویشیএক গরীব বেদুইনের গল্প এবং তার স্ত্রীর সাথে অভাব ও দারিদ্র্যের কারণে যা ঘটেছিল ১২ শের
  112. 112 بخش ۱۱۲ - مغرور شدن مریدان محتاج به مدعیان مزور و ایشان را شیخ و محتشم و واصل پنداشتن و نقل را از نقد فرق نادانستن و بر بسته را از بر رستهছলকারী দাবিদারদের প্রতি অভাবী মুরিদদের অহংকার করা, এবং তাদের শেখ ও সম্মানিত এবং আল্লাহর সাথে সংযুক্ত মনে করা, এবং নকল ও আসল এবং বাঁধা ও স্বতঃস্ফূর্তের পার্থক্য না জানা ১৯ শের
  113. 113 بخش ۱۱۳ - در بیان آنک نادر افتد کی مریدی در مدعی مزور اعتقاد بصدق ببندد کی او کسی است و بدین اعتقاد به مقامی برسد کی شیخش در خواب ندیده باشد و آب و آتش او را گزند نکند و شیخش را گزند کند ولیکن بنادر نادرএই কথার ব্যাখ্যা যে, খুব কমই এমন ঘটে যে একজন মুরিদ একজন প্রতারক দাবিদারের প্রতি সত্যিকার বিশ্বাস স্থাপন করে যে সে একজন মহৎ ব্যক্তি, এবং এই বিশ্বাসের কারণে এমন এক স্তরে পৌঁছে যায় যা তার শেখ স্বপ্নেও দেখেননি, এবং আগুন ও পানি তার ক্ষতি করতে পারে না কিন্তু তার শেখের ক্ষতি করে, তবে এটি খুব বিরল ৫ শের
  114. 114 بخش ۱۱۴ - صبر فرمودن اعرابی زن خود را و فضیلت صبر و فقر بیان کردن با زنবেদুইনের তার স্ত্রীকে ধৈর্য ধরার নির্দেশ দেওয়া এবং স্ত্রীর সাথে ধৈর্য ও দারিদ্র্যের মহত্ত্ব বর্ণনা করা ২৭ শের
  115. 115 بخش ۱۱۵ - نصحیت کردن زن مر شوی را کی سخن افزون از قدم و از مقام خود مگو لم تقولون ما لا تفعلون کی این سخن‌ها اگرچه راستست این مقام توکل ترا نیست و این سخن گفتن فوق مقام و معاملهٔ خود زیان دارد و کبر مقتا عند الله باشدস্ত্রীর স্বামীকে উপদেশ দেওয়া যে, তোমার পদক্ষেপ এবং তোমার অবস্থান থেকে অতিরিক্ত কথা বলো না, 'তোমরা এমন কথা কেন বলো যা তোমরা করো না?' কারণ এই কথাগুলো যদিও সত্য, এটি তোমার তাওয়াক্কুলের স্তর নয়, এবং নিজের অবস্থান ও কার্যকলাপের ঊর্ধ্বে কথা বলা ক্ষতিকারক, এবং এটি আল্লাহর কাছে অত্যন্ত অপছন্দনীয় ২৭ শের
  116. 116 بخش ۱۱۶ - نصیحت کردن مرد مر زن را کی در فقیران به خواری منگر و در کار حق به گمان کمال نگر و طعنه مزن در فقر و فقیران به خیال و گمان بی‌نوایی خویشتنপুরুষের স্ত্রীকে উপদেশ দেওয়া যে, গরীবদের প্রতি তাচ্ছিল্যের দৃষ্টিতে দেখো না এবং আল্লাহর কাজকে পূর্ণতার দৃষ্টিতে দেখো, এবং নিজের অভাবের ধারণা ও অনুমান দ্বারা দারিদ্র্য ও দরিদ্রদের সমালোচনা করো না ২৩ শের
  117. 117 بخش ۱۱۷ - در بیان آنک جنبیدن هر کسی از آنجا کی ویست هر کس را از چنبرهٔ وجود خود بیند تابهٔ کبود آفتاب را کبود نماید و سرخ سرخ نماید چون تابه‌ها از رنگها بیرون آید سپید شود از همه تابه‌های دیگر او راست‌گوتر باشد و امام باشدএই কথার ব্যাখ্যা যে, প্রত্যেক ব্যক্তি যেখানে আছে সেখান থেকে নড়াচড়া করে, এবং সে প্রত্যেককে নিজের অস্তিত্বের বৃত্ত থেকে দেখে; একটি নীল পাত্র সূর্যকে নীল দেখায় এবং লাল লাল দেখায়; যখন পাত্রগুলো রং থেকে বেরিয়ে আসে, তখন সাদা হয়ে যায়, তখন সে অন্য সব পাত্রের চেয়ে বেশি সত্যবাদী হয় এবং ইমাম হয় ২৯ শের
  118. 118 بخش ۱۱۸ - مراعات کردن زن شوهر را و استغفار کردن از گفتهٔ خویشস্ত্রীর স্বামীর প্রতি যত্ন নেওয়া এবং নিজের কথার জন্য ক্ষমা চাওয়া ৩৯ শের
  119. 119 بخش ۱۱۹ - در بیان این خبر کی انهن یغلبن العاقل و یغلبهن الجاهلএই সংবাদটির ব্যাখ্যা যে, 'নিশ্চয়ই নারীরা জ্ঞানী ব্যক্তিকে পরাভূত করে এবং অজ্ঞ ব্যক্তি তাদের পরাভূত করে' ৫ শের
  120. 120 بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هستপুরুষের নিজের স্ত্রীকে জীবনযাত্রার সন্ধানের অনুরোধ মেনে নেওয়া এবং স্ত্রীর সেই আপত্তিকে আল্লাহর ইঙ্গিত বলে মনে করা। প্রতিটি বুদ্ধিমান ব্যক্তির কাছে এটা আছে যে, ঘূর্ণনশীল বস্তুর একজন ঘূর্ণনকারী আছে ৯ শের
  121. 121 بخش ۱۲۱ - در بیان آنک موسی و فرعون هر دو مسخر مشیت‌اند چنانک زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون بخلوت تا ناموس نشکندএই কথার ব্যাখ্যা যে, মূসা ও ফিরআউন উভয়ই ইচ্ছার অধীন, যেমন বিষ ও প্রতিষেধক, অন্ধকার ও আলো, এবং ফিরআউনের নির্জনে প্রার্থনা করা যাতে তার সম্মান নষ্ট না হয় ৩৬ শের
  122. 122 بخش ۱۲۲ - سبب حرمان اشقیا از دو جهان کی خسر الدنیا و الآخرةদুর্ভাগাদের দুনিয়া ও আখেরাত উভয় জগৎ থেকে বঞ্চিত হওয়ার কারণ, যে দুনিয়া ও আখেরাত উভয়ই হারালো ২৭ শের
  123. 123 بخش ۱۲۳ - حقیر و بی‌خصم دیدن دیده‌های حس صالح و ناقهٔ صالح علیه‌السلام را چون خواهد کی حق لشکری را هلاک کند در نظر ایشان حقیر نماید خصمان را و اندک اگرچه غالب باشد آن خصم و یقللکم فی اعینهم لیقضی الله امرا کان مفعولاসালেহ (আঃ) এবং সালেহ (আঃ) এর উটনীকে সাধু দৃষ্টিতে তুচ্ছ ও প্রতিপক্ষহীন দেখা, যখন আল্লাহ কোনো সৈন্যদলকে ধ্বংস করতে চান তখন তিনি শত্রুদের তাদের চোখে তুচ্ছ ও সামান্য করে দেখান, যদিও সেই শত্রু শক্তিশালী হয়: ‘যাতে আল্লাহ যা সম্পন্ন হওয়ার কথা ছিল তা সম্পন্ন করেন' ৬০ শের
  124. 124 بخش ۱۲۴ - در معنی آنک مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیانএই কথার অর্থ: 'দুই সমুদ্র মিলিত হয়েছে, তাদের মধ্যে একটি প্রাচীর রয়েছে যা তারা লঙ্ঘন করে না' ৩৩ শের
  125. 125 بخش ۱۲۵ - در معنی آنک آنچ ولی کند مرید را نشاید گستاخی کردن و همان فعل کردن کی حلوا طبیب را زیان ندارد اما بیماران را زیان دارد و سرما و برف انگور را زیان ندارد اما غوره را زیان دارد کی در راهست کی لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک و ما تاخرএই কথার অর্থ: 'যা ওলি করেন, মুরিদের জন্য তা করা অসঙ্গত, কারণ হালুয়া চিকিৎসকের জন্য ক্ষতিকর নয় কিন্তু রোগীদের জন্য ক্ষতিকর, এবং ঠান্ডা ও বরফ আঙুরের জন্য ক্ষতিকর নয় কিন্তু কাঁচা আঙুরের জন্য ক্ষতিকর; কারণ এটি পথের মধ্যে রয়েছে, 'যাতে আল্লাহ তোমার পূর্বাপর সকল গুনাহ ক্ষমা করে দেন' ১৩ শের
  126. 126 بخش ۱۲۶ - مخلص ماجرای عرب و جفت اوআরব ও তার স্ত্রীর গল্পের সারমর্ম ২৭ শের
  127. 127 بخش ۱۲۷ - دل نهادن عرب بر التماس دلبر خویش و سوگند خوردن کی درین تسلیم مرا حیلتی و امتحانی نیستআরবের তার প্রিয়তমার অনুরোধ মেনে নেওয়া এবং কসম খাওয়া যে, এই আত্মসমর্পণে আমার কোনো ছলনা বা পরীক্ষা নেই ৪১ শের
  128. 128 بخش ۱۲۸ - تعیین کردن زن طریق طلب روزی کدخدای خود را و قبول کردن اوস্ত্রীর তার স্বামীর জন্য জীবিকা উপার্জনের উপায় নির্দিষ্ট করে দেওয়া এবং তার গ্রহণ করা ১৯ শের
  129. 129 بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبستআরবের মরুভূমির মধ্য থেকে এক কলসি বৃষ্টির পানি বাগদাদে আমিরুল মুমিনীন-এর কাছে উপহার হিসাবে নিয়ে যাওয়া, এই ভেবে যে সেখানেও পানির অভাব আছে ১৭ শের
  130. 130 بخش ۱۳۰ - در نمد دوختن زن عرب سبوی آب باران را و مهر نهادن بر وی از غایت اعتقاد عربআরব রমণীর সেই বৃষ্টির পানির কলসি felt দিয়ে সেলাই করা এবং আরবের চরম বিশ্বাস থেকে তাতে সীলমোহর লাগানো ২৪ শের
  131. 131 بخش ۱۳۱ - در بیان آنک چنانک گدا عاشق کرمست و عاشق کریم، کرمِ کریم هم عاشق گداست اگر گدا را صبر بیش بود کریم بر در او آید و اگر کریم را صبر بیش بود گدا بر در او آید اما صبر گدا کمال گداست و صبر کریم نقصان اوستএই কথার ব্যাখ্যা যে, যেমন ফকির দাতার দান ও দয়ালুকে ভালোবাসে, তেমনি দাতার দানও ফকিরকে ভালোবাসে; যদি ফকিরের ধৈর্য বেশি হয় তবে দাতা তার দরজায় আসে, আর যদি দাতার ধৈর্য বেশি হয় তবে ফকির তার দরজায় আসে, কিন্তু ফকিরের ধৈর্য তার পরিপূর্ণতা এবং দাতার ধৈর্য তার অপূর্ণতা ৮ শের
  132. 132 بخش ۱۳۲ - فرق میان آنک درویش است به خدا و تشنهٔ خدا و میان آنک درویش است از خدا و تشنهٔ غیرستযে আল্লাহর জন্য ফকির ও আল্লাহর পিপাসু এবং যে আল্লাহ থেকে ফকির ও অন্যের পিপাসু তাদের মধ্যে পার্থক্য ২২ শের
  133. 133 بخش ۱۳۳ - پیش آمدن نقیبان و دربانان خلیفه از بهر اکرام اعرابی و پذیرفتن هدیهٔ او راখলিফার রক্ষী ও দ্বাররক্ষীদের আরবের সম্মানে এগিয়ে আসা এবং তার উপহার গ্রহণ করা ২৮ শের
  134. 134 بخش ۱۳۴ - در بیان آنک عاشق دنیا بر مثال عاشق دیواریست کی بر او تاب آفتاب زند و جهد و جهاد نکرد تا فهم کند کی آن تاب و رونق از دیوار نیست از قرص آفتابست در آسمان چهارم لاجرم کلی دل بر دیوار نهاد چون پرتو آفتاب به آفتاب پیوست او محروم ماند ابدا و حیل بینهم و بین ما یشتهونএই কথার ব্যাখ্যা যে, যে দুনিয়ার প্রেমিক সে দেয়ালের প্রেমিকের মতো যে দেয়ালের উপর সূর্যের আলো পড়ে, এবং সে চেষ্টা ও সংগ্রাম করেনি এটা বোঝার জন্য যে সেই আলো ও উজ্জ্বলতা দেয়াল থেকে নয় বরং চতুর্থ আকাশের সূর্য থেকে; তাই সে সম্পূর্ণরূপে দেয়ালের প্রতি অনুরক্ত হলো, যখন সূর্যের আলো সূর্যের সাথে মিলিত হলো সে চিরকালের জন্য বঞ্চিত হলো: ‘আর তাদের ও তাদের আকাঙ্ক্ষার মধ্যে প্রতিবন্ধকতা স্থাপন করা হলো' ৪ শের
  135. 135 بخش ۱۳۵ - مثل عرب اذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرةআরবের উদাহরণ: 'যদি তুমি জিনা করো, তবে স্বাধীন নারীর সাথে জিনা করো, আর যদি চুরি করো, তবে মুক্তো চুরি করো' ১০ শের
  136. 136 بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفهআরবের উপহার, অর্থাৎ কলস, খলিফার ভৃত্যদের হাতে তুলে দেওয়া ২০ শের
  137. 137 بخش ۱۳۷ - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبانব্যাকরণবিদ ও নৌচালকের গল্প ১৮ শের
  138. 138 بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بی‌نیازی از آن هدیه و از آن سبوখলিফার উপহার গ্রহণ করা এবং সেই উপহার ও সেই কলসের প্রতি সম্পূর্ণ অমুখাপেক্ষিতা সত্ত্বেও তা প্রদান করা ৮১ শের
  139. 139 بخش ۱۳۹ - در صفت پیر و مطاوعت ویপীরের গুণাবলী ও তার আনুগত্যের বর্ণনা ২৫ শের
  140. 140 بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشیরাসূলুল্লাহ (সাঃ) এর আলী (রাঃ) কে উপদেশ দেওয়া যে, যখন সবাই এক প্রকার আনুগত্যের মাধ্যমে আল্লাহর নৈকট্য লাভ করে, তখন তুমি জ্ঞানী ও বিশেষ বান্দাদের সাহচর্যের মাধ্যমে নৈকট্য লাভ করো যাতে তুমি তাদের সবার চেয়ে অগ্রগামী হও ২২ শের
  141. 141 بخش ۱۴۱ - کبودی زدن قزوینی بر شانه‌گاه صورت شیر و پشیمان شدن او به سبب زخم سوزنকাজবিনের একজন ব্যক্তির সিংহের ছবি কাঁধে আঁকতে গিয়ে সূঁচের আঘাতের কারণে অনুতপ্ত হওয়া ৩২ শের
  142. 142 بخش ۱۴۲ - رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکارশিকারের জন্য নেকড়ে ও শেয়ালের সিংহের সাথে যাওয়া ২৯ শের
  143. 143 بخش ۱۴۳ - امتحان کردن شیر گرگ را و گفتن کی پیش آی ای گرگ بخش کن صیدها را میان ماসিংহের নেকড়েকে পরীক্ষা করা এবং বলা যে, এগিয়ে এসো হে নেকড়ে, আমাদের মধ্যে শিকারগুলো ভাগ করো ১৪ শের
  144. 144 بخش ۱۴۴ - قصه آنکس کی در یاری بکوفت از درون گفت کیست آن گفت منم گفت چون تو توی در نمی‌گشایم هیچ کس را از یاران نمی‌شناسم کی او من باشد بروসেই ব্যক্তির গল্প যে এক বন্ধুর দরজায় আঘাত করল, ভিতর থেকে বলল, কে? সে বলল, আমি। সে বলল, যেহেতু তুমি তুমিই, আমি দরজা খুলছি না। আমি এমন কোনো বন্ধুকে চিনি না যে আমি। যাও ৪৬ শের
  145. 145 بخش ۱۴۵ - ادب کردن شیر گرگ را کی در قسمت بی‌ادبی کرده بودসিংহের নেকড়েকে শাস্তি দেওয়া কারণ সে বণ্টনে বেয়াদবি করেছিল ২২ শের
  146. 146 بخش ۱۴۶ - تهدید کردن نوح علیه‌السلام مر قوم را کی با من مپیچید کی من روپوشم با خدای می‌پیچید در میان این بحقیقت ای مخذولانনূহ (আঃ) এর তার কওমকে হুমকি দেওয়া যে, আমার সাথে ঝগড়া করো না, কারণ আমি পর্দার আড়ালে, তোমরা আল্লাহর সাথে ঝগড়া করছো, হে অভিশপ্তরা ২৬ শের
  147. 147 بخش ۱۴۷ - نشاندن پادشاه، صوفیانِ عارف را پیش روی خویش تا چشمشان بدیشان روشن شودবাদশাহর জ্ঞানী সুফীদের নিজের সামনে বসানো যাতে তাদের চোখ তাদের দ্বারা আলোকিত হয় ৭ শের
  148. 148 بخش ۱۴۸ - آمدن مهمان پیش یوسف علیه‌السلام و تقاضا کردن یوسف علیه‌السلام ازو تحفه و ارمغانইউসুফ (আঃ) এর কাছে মেহমানের আসা এবং ইউসুফ (আঃ) এর তার কাছে উপহার ও নজরানা চাওয়া ৩৫ শের
  149. 149 بخش ۱۴۹ - گفتن مهمان یوسف علیه‌السلام کی آینه‌ای آوردمت کی تا هر باری کی در وی نگری روی خوب خویش را بینی مرا یاد کنیইউসুফ (আঃ) এর মেহমানের বলা যে, আমি আপনার জন্য একটি আয়না এনেছি যাতে আপনি যখনই এতে আপনার সুন্দর মুখমণ্ডল দেখবেন, তখনই আমাকে স্মরণ করবেন ৩৬ শের
  150. 150 بخش ۱۵۰ - مرتد شدن کاتب وحی به سبب آنک پرتو وحی برو زد آن آیت را پیش از پیغامبر صلی الله علیه و سلم بخواند گفت پس من هم محل وحیمওহীর লেখকের মুরতাদ হয়ে যাওয়া এই কারণে যে, ওহীর আলো তার উপর আঘাত হানল, সে রাসূল (সাঃ) এর আগে আয়াতটি পড়ল এবং বলল, তাহলে আমি নিজেও ওহীর স্থান ৭০ শের
  151. 151 بخش ۱۵۱ - دعا کردن بلعم با عور کی موسی و قومش را از این شهر کی حصار داده‌اند بی مراد باز گردان و مستجاب شدن دعای اوবাল’আম ইবনে বা’উর-এর দোয়া করা যে, মূসা ও তার কওমকে এই অবরোধ করা শহর থেকে নিরাশ করে ফিরিয়ে দাও এবং তার দোয়া কবুল হওয়া ২৩ শের
  152. 152 بخش ۱۵۲ - اعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و امیری اهل دنیا خواستن و در فتنه افتادنহারুত ও মারুতের নিজেদের পবিত্রতার উপর ভরসা করা এবং দুনিয়াবাসীদের শাসনকর্তা হতে চাওয়া ও ফিতনায় পতিত হওয়া ২৪ শের
  153. 153 بخش ۱۵۳ - باقی قصهٔ هاروت و ماروت و نکال و عقوبت ایشان هم در دنیا بچاه بابلহারুত ও মারুতের গল্পের বাকি অংশ এবং তাদের শাস্তি ও পরিণাম দুনিয়াতেই, বাবিলের কূপে ১৬ শের
  154. 154 بخش ۱۵۴ - به عیادت رفتن کر بر همسایهٔ رنجور خویشএক বধির ব্যক্তির তার অসুস্থ প্রতিবেশীর সেবা করতে যাওয়া ৩৬ শের
  155. 155 بخش ۱۵۵ - اول کسی کی در مقابلهٔ نص قیاس آورد ابلیس بودপ্রথম ব্যক্তি যে কোরআনের আয়াতের মোকাবিলায় যুক্তি পেশ করেছিল সে ছিল ইবলিস ৩০ শের
  156. 156 بخش ۱۵۶ - در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلانএই কথার ব্যাখ্যা যে, নিজের অবস্থা ও মাতলামি অজ্ঞদের কাছ থেকে লুকিয়ে রাখতে হবে ৪১ শের
  157. 157 بخش ۱۵۷ - قصهٔ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورت‌گریরোমান ও চীনাদের চিত্রাঙ্কন ও প্রতিকৃতি তৈরিতে প্রতিযোগিতা করার গল্প ৩৩ শের
  158. 158 بخش ۱۵۸ - پرسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم مر زید را که امروز چونی و چون برخاستی و جواب گفتن او که اصبحت ممنا یا رسول اللهনবী (সাঃ) এর যায়দকে জিজ্ঞাসা করা যে আজ তোমার কেমন লাগছে এবং তুমি কিভাবে সকাল করেছ এবং তার উত্তর দেওয়া যে আমি মুমিন হিসেবে সকাল করেছি, হে আল্লাহর রাসূল ৮৪ শের
  159. 159 بخش ۱۵۹ - متهم کردن غلامان و خواجه‌تاشان مر لقمان را کی آن میوه‌های ترونده را که می‌آوردیم او خورده استগোলাম ও খোজা দাসদের লোকমানের উপর দোষারোপ করা যে, আমরা যে তাজা ফল এনেছিলাম তা সে খেয়েছে ২৪ শের
  160. 160 بخش ۱۶۰ - بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلمরাসূলুল্লাহ (সাঃ) কে যায়দের জবাবের গল্পের বাকি অংশ ৪৮ শের
  161. 161 بخش ۱۶۱ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم مر زید را کی این سر را فاش‌تر ازین مگو و متابعت نگهدارনবী (সাঃ) এর যায়দকে বলা যে, এই রহস্য এর চেয়ে বেশি প্রকাশ করো না এবং আনুগত্য বজায় রাখো ১২ শের
  162. 162 بخش ۱۶۲ - رجوع به حکایت زیدযায়দের গল্পের পুনরাবৃত্তি ৩৯ শের
  163. 163 بخش ۱۶۳ - آتش افتادن در شهر به ایام عمر رضی الله عنهউমর (রাঃ) এর যুগে শহরে আগুন লাগা ১৪ শের
  164. 164 بخش ۱۶۴ - خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دستএক শত্রুর আমিরুল মুমিনীন আলী (রাঃ) এর মুখে থুথু নিক্ষেপ করা এবং আমিরুল মুমিনীন আলী (রাঃ) এর তরবারি হাত থেকে ফেলে দেওয়া ৫২ শের
  165. 165 بخش ۱۶۵ - سؤال کردن آن کافر از علی کرم الله وجهه کی بر چون منی مظفر شدی شمشیر از دست چون انداختیসেই কাফিরের আলী (রাঃ) কে জিজ্ঞাসা করা যে, আমার মতো একজনের উপর বিজয়ী হয়ে আপনি কেন তরবারি হাত থেকে ফেলে দিলেন? ১৫ শের
  166. 166 بخش ۱۶۶ - جواب گفتن امیر المؤمنین کی سبب افکندن شمشیر از دست چه بوده است در آن حالتআমিরুল মুমিনীন এর জবাব যে, সেই অবস্থায় তরবারি হাত থেকে ফেলে দেওয়ার কারণ কী ছিল ৫৭ শের
  167. 167 بخش ۱۶۷ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه کی کشتن علی بر دست تو خواهد بودن خبرت کردمনবী (সাঃ) এর আমিরুল মুমিনীন আলী (রাঃ) এর রেকাবদারের কানে বলা যে, আলীর হত্যা তোমার হাতেই হবে, আমি তোমাকে খবর দিলাম ৪৯ শের
  168. 168 بخش ۱۶۸ - تعجب کردن آدم علیه‌السلام از ضلالت ابلیس لعین و عجب آوردنআদম (আঃ) এর অভিশপ্ত ইবলিসের পথভ্রষ্টতা দেখে বিস্মিত হওয়া এবং আশ্চর্য হওয়া ৩১ শের
  169. 169 بخش ۱۶۹ - بازگشتن به حکایت علی کرم الله وجهه و مسامحت کردن او با خونی خویشআলী (রাঃ) এর গল্পের পুনরাবৃত্তি এবং তার হত্যাকারীর সাথে তার সহনশীলতা ১৪ শের
  170. 170 بخش ۱۷۰ - افتادن رکابدار هر باری پیش امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه کی ای امیر المؤمنین مرا بکش و ازین قضا برهانবারবার রেকাবদারের আমিরুল মুমিনীন আলী (রাঃ) এর সামনে এসে বলা যে, হে আমিরুল মুমিনীন, আমাকে হত্যা করুন এবং এই নিয়তি থেকে আমাকে মুক্তি দিন ১০ শের
  171. 171 بخش ۱۷۱ - بیان آنک فتح طلبیدن مصطفی صلی الله علیه و سلم مکه را و غیر مکه را جهت دوستی ملک دنیا نبود چون فرموده است الدنیا جیفة بلک بامر بودএই কথার ব্যাখ্যা যে, রাসূলুল্লাহ (সাঃ) এর মক্কা ও অন্যান্য স্থান বিজয় চাওয়া দুনিয়ার বাদশাহী ভালোবাসার কারণে ছিল না, যেমন তিনি বলেছেন: 'দুনিয়া একটি মৃতদেহ', বরং তা আল্লাহর নির্দেশে ছিল ২৭ শের
  172. 172 بخش ۱۷۲ - گفتن امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه با قرین خود کی چون خدو انداختی در روی من نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند مانع کشتن تو آن شدআমিরুল মুমিনীন আলী (রাঃ) এর তার সঙ্গীকে বলা যে, যখন তুমি আমার মুখে থুথু ফেললে, আমার আত্মা নড়ে উঠল এবং আমলের নিষ্ঠা রইল না, তাই তোমাকে হত্যা করা থেকে বিরত থাকার কারণ এটাই ২৯ শের