M1:557 — خلق دیوانه شدند از شوقِ او / از فراقِ حال و قال و ذوقِ او

这句诗捕捉到了一个群体心理的转折点。那位奸诈的维齐尔（وزیر）成功地将自己塑造成一位充满魅力的精神领袖，通过他的讲道（قال）、营造的灵性氛围（حال）和个人神韵（ذوق），吸引了大批追随者。然而，他的这一切行为都是一场骗局，旨在最终摧毁这些信徒的信仰。

为了让骗局更进一步，他使出了“以退为进”的策略，突然中断所有公开活动，闭关修行（خلوت）。这一举动并非出于虔诚，而是为了激起民众更强烈的依赖和渴求。这句诗正是描述这一策略的直接后果：民众的“渴望”（شوق）迅速转变为一种近乎“癫狂”（دیوانه）的执念。他们怀念的不仅是他的教诲，更是他所带来的那种独特的精神体验和情感共鸣。鲁米在此精准地描绘了当人们将信仰寄托于某个凡人偶像而非神本身时，这种依恋是何等脆弱和危险。一旦偶像消失，他们的精神世界便会立即崩塌。

این بیت، اوج تأثیر روانی ترفند وزیر بر مریدانش را به تصویر می‌کشد. وزیرِ حیله‌گر، پس از آنکه با موعظه‌های خود جایگاه یک مرشد معنوی را پیدا کرد، ناگهان به خلوت و انزوا رفت. این غیبت حساب‌شده، نوعی «گرسنگی معنوی» در پیروانش ایجاد کرد. آن‌ها که به حضور، کلام (قال)، جذبه‌ی روحانی (حال) و شور و اشتیاق (ذوق) او عادت کرده بودند، اکنون با خلأ بزرگی روبرو شدند.

مولانا با به کار بردن کلمه‌ی «دیوانه»، شدت وابستگی عاطفی و روانی مریدان را نشان می‌دهد. این دیوانگی ناشی از «فراق» و دوری است؛ فراقی که نه تنها از یک شخص، بلکه از یک تجربه‌ی کامل معنوی است که وزیر برایشان شبیه‌سازی کرده بود. این بیت نشان می‌دهد که چگونه یک رهبر کاریزماتیک (حتی اگر فریبکار باشد) می‌تواند با مدیریتِ حضور و غیاب خود، پیروانش را کاملاً مسحور و محتاج خویش سازد. این بی‌قراری و آشفتگی، زمینه‌ را برای مراحل بعدی نقشه‌ی وزیر آماده می‌کند.