M3:204 — خواندن بی‌درد از افسردگی‌ست / خواندن با درد از دل‌بردگی‌ست

در این بخش از مثنوی، مولانا «درد» را یک موهبت الهی می‌داند که انسان را به سوی خدا می‌کشاند. او توضیح می‌دهد که دعا و نیایش دو گونه است: یکی دعای ظاهری و بی‌روح و دیگری نیایشی که از اعماق یک دل دردمند و عاشق برمی‌آید.

خواندنِ بی‌درد، مانند عبادات فرعون‌صفتان است که از سر عادت یا تظاهر انجام می‌شود. چنین نیایشی سرد و بی‌اثر است، زیرا از «افسردگی» روحانی سرچشمه می‌گیرد؛ یعنی از دلی که حرارت عشق و نیاز به معشوق را از دست داده است. این همان حالتی است که خداوند بر دهان و دل فرد قفل می‌زند تا نتواند خالصانه او را بخواند.

در مقابل، خواندنِ با درد، نیایش عاشقان است. «درد» در اینجا به معنای احساس عمیق نیاز، فراق، و اشتیاق به وصال معشوق ازلی است. این سوز و گداز، نشانه‌ی «دل‌بردگی» است؛ یعنی حال کسی که دلش در گرو معشوق است و تمام وجودش او را می‌طلبد. چنین دعایی، به تعبیر مولانا در بیت‌های قبل، خود لبیک و پاسخ خداوند است، زیرا این جذبه و کشش از سوی خود اوست.