পড়ুন› দফতর ৫› সেই দাসীর গল্প যে খাতুনের গাধার সাথে যৌনতায় লিপ্ত ছিল এবং তাকে ছাগল ও ভালুকের মতো মানুষের মতো যৌনতায় অভ্যস্ত করেছিল, আর গাধার লিঙ্গে একটি লাউ প্রবেশ করিয়ে রাখত যাতে সীমা অতিক্রম না হয়। খাতুন তা জানতে পারলেন, কিন্তু লাউয়ের সূক্ষ্মতা দেখতে পেলেন না। তিনি অজুহাত দেখিয়ে দাসীকে দূরে পাঠিয়ে দিলেন এবং গাধার সাথে লাউ ছাড়াই মিলিত হলেন এবং অপমানে ধ্বংস হলেন। দাসী রাতে ফিরে এলো এবং শোক করে বলল, 'ও আমার প্রাণ, ও আমার চোখের আলো! তুমি পুরুষাঙ্গ দেখলে, কিন্তু লাউ দেখলে না; তুমি লিঙ্গ দেখলে, কিন্তু অন্যটি দেখলে না।' 'কুল্লা নাকিস মালউন' অর্থাৎ, 'প্রত্যেক অসম্পূর্ণ দৃষ্টি ও বোধ অভিশপ্ত'। তা না হলে, দৃশ্যত অসম্পূর্ণ দেহাবয়ব যাদের, তারা অভিশপ্ত নয়, বরং রহমতপ্রাপ্ত। তোমরা পড়ো, 'অন্ধের উপর কোনো দোষ নেই'—এখানে দোষ, অভিশাপ, তিরস্কার ও ক্রোধের অস্বীকৃতি রয়েছে।› দ্বিপদী ১৪০১
M5:1401 — حرص جوید کل بر آید او ز کل / حرص مپرست ای فجل ابن الفجل
M5:1401
অর্থ · به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI
این بیت میگوید که طمعورزی و زیادهخواهی سرانجامی جز نابودی ندارد و انسان حریص را به پستی و بیارزشی میکشاند.
این بیت در دل داستان کنیزک و خاتون بیان میشود. خاتون، از روی حرص و شهوت (که اینجا نماد «نفس» سرکش است)، میخواست تمام لذتی را که گمان میکرد کنیزک تجربه میکند، برای خود داشته باشد. او «کل» یا تمامیت آن عمل را دید، اما جزئیات حیاتی آن (کدو) را نادیده گرفت. مولانا این را به یک اصل کلی تبدیل میکند: حرص همیشه «کل» را میطلبد و به دنبال حداکثر لذت و منفعت بدون در نظر گرفتن حدود و شرایط است. اما همین «کُلجویی» یا همهچیزخواهی، در نهایت فرد را نابود میکند («بر آید او ز کل»).
در مصرع دوم، مولانا با لحنی تند و تحقیرآمیز، انسان حریص را «فجل ابن الفجل» (تربچه پسر تربچه) میخواند. این تعبیر کنایه از بیارزشی و پوچی محض است. همانطور که تربچه ریشهای سست و کممایه دارد، انسانی که اسیر حرص است نیز از دید مولانا بیریشه، بیمقدار و پست است. پیام اصلی این است که پرستش حرص، به جای پرستش خداوند، انسان را از مقام انسانی خود ساقط کرده و به موجودی بیارزش تبدیل میکند.
- فجل
- تربچه؛ در اینجا کنایه از انسان پست، بیارزش و بیمایه است.
- بر آید او ز کل
- از همان «کل» یا همهچیزخواهیاش نابود میشود، از میان میرود.
- کل
- همه، تمامیت یک چیز. در مصرع اول به معنای «همهچیز» و در مصرع دوم به معنای «از همهچیز» یا «به وسیلهٔ همهچیز» است.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.