পড়ুন› দফতর ৫› সেই দাসীর গল্প যে খাতুনের গাধার সাথে যৌনতায় লিপ্ত ছিল এবং তাকে ছাগল ও ভালুকের মতো মানুষের মতো যৌনতায় অভ্যস্ত করেছিল, আর গাধার লিঙ্গে একটি লাউ প্রবেশ করিয়ে রাখত যাতে সীমা অতিক্রম না হয়। খাতুন তা জানতে পারলেন, কিন্তু লাউয়ের সূক্ষ্মতা দেখতে পেলেন না। তিনি অজুহাত দেখিয়ে দাসীকে দূরে পাঠিয়ে দিলেন এবং গাধার সাথে লাউ ছাড়াই মিলিত হলেন এবং অপমানে ধ্বংস হলেন। দাসী রাতে ফিরে এলো এবং শোক করে বলল, 'ও আমার প্রাণ, ও আমার চোখের আলো! তুমি পুরুষাঙ্গ দেখলে, কিন্তু লাউ দেখলে না; তুমি লিঙ্গ দেখলে, কিন্তু অন্যটি দেখলে না।' 'কুল্লা নাকিস মালউন' অর্থাৎ, 'প্রত্যেক অসম্পূর্ণ দৃষ্টি ও বোধ অভিশপ্ত'। তা না হলে, দৃশ্যত অসম্পূর্ণ দেহাবয়ব যাদের, তারা অভিশপ্ত নয়, বরং রহমতপ্রাপ্ত। তোমরা পড়ো, 'অন্ধের উপর কোনো দোষ নেই'—এখানে দোষ, অভিশাপ, তিরস্কার ও ক্রোধের অস্বীকৃতি রয়েছে।› দ্বিপদী ১৪১৫
M5:1415 — که از آنها گوشت میآید به کار / وز ظریفان بانگ و نالهٔ زیر و زار
M5:1415
অর্থ · به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI
این بیت دو سرنوشت متفاوت را بیان میکند: افراد ظاهربین و مادیگرا که گرفتار دام دنیا میشوند، سرانجامشان نابودی است (مانند پرندهای که ذبح میشود)، اما افراد باهوش و معنوی که فریب ظاهر را نمیخورند، برای آواز و معرفتشان ارزشمند شمرده میشوند.
این بیت در میانهٔ تمثیلی قرار دارد که مولانا برای توضیح تفاوت میان دو گروه از انسانها به کار میبرد: عوام و خواص، یا به تعبیر این داستان، «ابلهان» و «ظریفان».
گروه اول (ابلهان): اینان مانند پرندگان غافلی هستند که تنها دانهٔ درون دام را میبینند و به طمع آن، در تله میافتند. این دانه، نماد لذتهای ظاهری و زودگذر دنیاست. سرنوشت این گروه، مانند پرندهای که برای گوشتش شکار شده، «ذبح شدن» و نابودی است. آنها به خاطر ارزش مادی و جسمانیشان مصرف میشوند و از بین میروند. این گروه، در داستان اصلی، نماد «خاتون» است که تنها ظاهر عمل کنیزک (شهوترانی با خر) را دید و به دلیل همین نگاه ناقص و سطحی، هلاک شد.
گروه دوم (ظریفان): اینان پرندگان هوشمندی هستند که میدانند دانهٔ درون دام، زهر است و به آن نزدیک نمیشوند. شکارچی (صاحب دام) آنها را نمیکشد، بلکه به «مجلس» خود میبرد تا از آواز خوش و «بانگ و نالهٔ زیر و زار» آنها لذت ببرد. این آواز حزین، نماد معرفت، نیایش و بیان اسرار معنوی است که از دل عارفان برمیآید. این گروه، نماد «کنیزک» است که به «دقیقه» یا راز کار (کدو) آگاه بود و نگاهی کامل و عمیق داشت. در نگاه مولانا، ارزش این گروه نه در جسم، بلکه در جان آگاه و نوای معنوی آنهاست.
- ظریفان
- در اینجا به معنی افراد نکتهسنج، باهوش، خوشذوق و اهل معنا؛ پرندگان خوشآواز.
- زیر و زار
- آوای لطیف، حزین و نالان. «زیر» به صدای نازک و «زار» به حالت غمگین و سوزناک اشاره دارد.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.