পড়ুন› দফতর ৫› “চারটি পাখিকে তোমার দিকে টেনে নাও” – এর ব্যাখ্যা› দ্বিপদী ৩১
M5:31 — تو خلیلِ وقتی ای خورشیدهش / این چَهار اطیار رهزن را بکش
M5:31
অর্থ · به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI
ای انسانِ آگاه که جانشین ابراهیم در این روزگاری، باید این چهار صفت حیوانی و ویرانگر را که راهِ رسیدن به حقیقت را بر تو بستهاند، مهار کنی و از بین ببری.
مولانا در این بیت، انسانِ سالک و جویای حقیقت را «خلیلِ وقت» یا ابراهیمِ زمانه میخواند. این تشبیه به داستان قرآنی حضرت ابراهیم (ع) اشاره دارد که خداوند به او فرمان داد چهار پرنده را بگیرد، سر ببرد، در هم بیامیزد و بر سر کوهها بگذارد تا به فرمان الهی دوباره زنده شوند و قدرت خدا در رستاخیز را به او نشان دهند.
در تفسیر عرفانی مولانا، این چهار پرنده نماد چهار صفت یا خوی منفی و حیوانی در نفس انسان هستند که مانع از پرواز روح به سوی حقیقت میشوند. این صفات مانند راهزنانی هستند که مسیر کمال را بر انسان میبندند. این چهار خوی در ابیات بعدی مشخص میشوند: خروس (شهوت)، طاووس (جاهطلبی و خودنمایی)، کلاغ (آرزوهای دور و دراز و حرص) و کرکس (خشم و درندگی).
بنابراین، مولانا از سالک میخواهد که همچون ابراهیم، این چهار «مرغ فتنهجو» را در وجود خود «بکُشد» یا به تعبیر دقیقتر، «ذبح» کند. این «کشتن» به معنای نابودی کامل این غرایز نیست، بلکه به معنای مهار کردن، کنترل و جهت دادن به آنها در راه رضای حق است. با قربانی کردن این صفات نفسانی، راه برای حیات حقیقی و معنویِ جان باز میشود.
- خلیلِ وقت
- ابراهیمِ زمانه؛ اشاره به انسان کاملی که در هر دوره مظهر صفات ابراهیمی است.
- خورشیدهش
- کسی که هوش و آگاهیاش مانند خورشید روشن و درخشان است.
- اطیار
- جمع «طَیر»، به معنی پرندگان.
- رهزن
- دزد سرِ راه، راهگیر؛ کنایه از هر چیزی که مانع رسیدن به مقصود میشود.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.