পড়ুন দফতর ৬ সুলতান মাহমুদ ও হিন্দু দাসের গল্প দ্বিপদী ১৪১০

M6:1410 — هر که را بینی یکی جامه درست / دانک او آن را به صبر و کسب جست

هر که را بینی یکی جامه درستدانک او آن را به صبر و کسب جست
✦ এই বয়াতটি বাংলা ভাষায় রেন্ডার করুন

M6:1410

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — তাঁর রেকর্ড করা মসনবী বক্তৃতা থেকে

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هر آن که را جامه‌ای سالم و درخور دیدی، بدان که او آن را با شکیبایی و کوشش به دست آورده است. معنا: این بیت تأکید دارد که هر موفقیتی، چه در ظاهر و چه در باطن، نتیجهٔ مستقیم صبر و تلاش بی‌وقفه است.

شرح

این بیت کلیدی، نه فقط به معنای ظاهری لباس، که به تمثیلی از تمامیت و کمال باطنی اشاره دارد. مولانا اینجا یک اصل اساسی عرفانی را بیان می‌کند: هر آنچه در هستی، چه در فرد و چه در جامعه، به درستی و پایداری رسیده باشد، محصول دو عنصر بنیادین است: «صبر» و «کسب». هیچ دستاوردی، چه مادی و چه معنوی، بدون این دو حاصل نمی‌شود.

من پیش‌تر هم تأکید کرده‌ام که مولانا صبر را کیمیایی بی‌نظیر می‌داند: «صد هزاران کیمیا حق آفرید / کیمیایی همچو صبر آدم ندید». صبر در اینجا به معنای بردباری صرف نیست؛ به معنای پایداری در مسیر دشوار مجاهده با نفس و مقاومت در برابر وسوسه‌ها و موانع است. این «جامه درست» که مولانا از آن سخن می‌گوید، می‌تواند اشاره به سلامت روح، خوش‌خویی، معرفت یا حتی وضع معیشتی پایدار باشد. اما در سیاق کلی مثنوی، بنده قاطعانه می‌گویم که بیشتر ناظر به کمالات باطنی و آراستگی‌های روحی است که انسان در میدان نبرد با خویشتن، به دست می‌آورد.

پس کسی که جامه‌ای سالم و مرتب بر تن دارد، در واقع نمادی است از کسی که زندگی خود را به نحو احسن مدیریت کرده، نه از روی شانس یا موهبت صرف، بلکه با دستانی که در عرق کوشش و استقامت خیس شده‌اند. در مقابل، مولانا بلافاصله در بیت بعدی می‌آورد: «هر که را دیدی برهنه و بی‌نوا / هست بر بی‌صبری او آن گواه». یعنی فقر و پریشانی، چه درونی و چه بیرونی، غالباً نشانه‌ای از بی‌صبری و عدم کوشش است. این یک قانون کلی است؛ هستی به کسانی که صبوری و کسب را توأمان داشته باشند، پاداش می‌دهد.

این آموزه، هم در تربیت فردی و هم در نگاه به جامعه کاربرد دارد. ملتی که می‌خواهد به اقتدار و خودبسندگی برسد، باید جامهٔ «صبر و کسب» را بر تن کند. این سخن، فراتر از یک نصیحت اخلاقی ساده است؛ آن را یک قانون هستی و یک قاعدهٔ عمل بدانید.

نکات کلیدی

  • «جامه درست» نمادی از تمامیت و کمال باطنی است، نه صرفاً لباس ظاهری.
  • هر دستاوردی، چه مادی و چه معنوی، نیازمند دو عنصر «صبر» و «کسب» است.
  • صبر کیمیایی بی‌نظیر است که استقامت در مجاهده با نفس را نشان می‌دهد.
  • بی‌صبری و عدم کوشش، ریشهٔ فقر و پریشانی (درونی و بیرونی) است.
  • این یک قانون هستی است: پاداش به کسانی می‌رسد که صبوری و کسب را توأمان دارند.
  • این آموزه هم در تربیت فردی و هم در اقتدار جمعی کاربرد دارد.

Sources: d6-s29 · 00:08:22 d6-s29 · 00:10:00 d6-s29 · 00:11:14

به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.