পড়ুন› দফতর ৬› সুলতান মাহমুদ ও হিন্দু দাসের গল্প› দ্বিপদী ১৪১৭

M6:1417 — صحبتت چون هست زر ده‌دهی / پیش خاین چون امانت می‌نهی

صحبتت چون هست زر ده‌دهیپیش خاین چون امانت می‌نهی
✦ এই বয়াতটি বাংলা ভাষায় রেন্ডার করুন

M6:1417

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — তাঁর রেকর্ড করা মসনবী বক্তৃতা থেকে

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از آنجا که مصاحبت تو چون طلای صددرصد خالص است، چگونه وجود خود را چون امانت نزد خائن می‌نهی؟ معنا: این بیت به ما می‌آموزد که هم‌نشینی با دیگران، به مثابه سپردن گنج گران‌بهای وجود خود به امانت است و باید نهایت دقت را در انتخاب همنشین داشت تا این سرمایه از بین نرود.

شرح

این بیت از آن نکات درخشانی است که مولانا بی‌پرده به جان آدمی می‌زند. مصاحبت با دیگران، یعنی که تو وجود خویش را، این سرمایهٔ بی‌مانند را، در اختیار کسی می‌گذاری. مولانا این وجود را به «زر ده‌دهی» تشبیه می‌کند؛ یعنی طلای صددرصد خالص، بدون هیچ غشی. وجود تو، جوهر تو، گوهری نایاب است. اما هشدار می‌دهد: «پیش خائن چون امانت می‌نهی؟» این سؤال نه از سر تعجب، که از سر تذکر و تنبه است. خائن کیست؟ خائن کسی است که نه تنها امانت‌دار نیست، بلکه وجود تو را از تو می‌دزدد. یعنی با مصاحبتش، نه تنها تو را ارتقا نمی‌دهد، بلکه تو را از خودت دور می‌کند، اصالتت را می‌ستاند و راه رشد تو را می‌بندد. این «دزدیدن تو از تو»، نکته‌ای عمیق است. دوستانِ بد، در واقع دشمنان‌اند که در لباس دوستی، به امانتِ وجودِ تو خیانت می‌کنند و جوهر تو را می‌ربایند. مولانا در بیت‌های پس از این، این مفهوم را بسط می‌دهد و می‌گوید: «خوی با او کن که امانت‌های تو / آمن آید از افول و از اتو.» یعنی با کسی خو بگیر که امانت تو را، که همان وجود و سرشت توست، از ضایع شدن («افول») و از تجاوز و تملک عدوانی («اتو») حفظ کند. او نه تنها این گوهره را ضایع نمی‌کند، بلکه آن را «تنمیه» می‌کند، یعنی پرورش می‌دهد و رشدش می‌بخشد. پس انتخاب هم‌صحبت، عملی بس حیاتی است. این انتخاب، آیندهٔ وجودی تو را رقم می‌زند. اگر با خائن بنشینی، خود را از دست می‌دهی. اگر با امین بنشینی، وجودت بالنده می‌شود. این از مهم‌ترین درس‌های خودسازی و پالایش روح است که مولانا با این زبان شیوا بیان می‌کند.

نکات کلیدی

  • همنشینی، سپردن گنج وجود خویش به امانت است.
  • «زر ده‌دهی» نماد ارزش بی‌نظیر و خلوص ذات آدمی است.
  • خائن، کسی است که تو را از خودت می‌دزدد و مانع رشد وجودی‌ات می‌شود.
  • انتخاب هم‌نشین صالح، ضامن رشد و بالندگی وجود انسان است.
  • از دیدگاه مولانا، برخی «دوستان» در حقیقت دشمن‌اند که به امانت وجود خیانت می‌کنند.

Sources: d6-s29 · 00:14:34

❋

به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.