পড়ুন› দফতর ৬› সুলতান মালিক তিরমিজের ঘোষকের ঘোষণা যে, “যে ব্যক্তি তিন বা চার দিনের মধ্যে সমরকন্দে যাবে, তাকে একটি বিশেষ কাজের জন্য পোশাক, ঘোড়া, দাস, দাসী এবং প্রচুর স্বর্ণ দেব” এবং এক ভাঁড়ের এই ঘোষণার খবর গ্রামে শুনে ঘোড়ায় চড়ে রাজার কাছে এসে বলা যে, “আমি তো যেতে পারব না”› দ্বিপদী ২৬১৫

M6:2615 — گفت سیروا می‌طلب اندر جهان / بخت و روزی را همی‌کن امتحان

گفت سیروا می‌طلب اندر جهانبخت و روزی را همی‌کن امتحان
✦ এই বয়াতটি বাংলা ভাষায় রেন্ডার করুন

M6:2615

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — তাঁর রেকর্ড করা মসনবী বক্তৃতা থেকে

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گفت «سیر کنید»؛ در جهان بجویید، بخت و روزی خود را همی‌کنید امتحان. معنا: خداوند فرمود در زمین سیر کنید؛ پس در جهان بگرد و به دنبال انسان‌های کامل و صالح باش، چرا که یافتن آن‌ها خود نوعی بخت و روزی‌ست که باید آزمود و برای آن خطر کرد.

شرح

این بیت، دعوتی است از جنس فرمان قرآنی «سیروا فی الارض» (در زمین سیر کنید)، اما با تفسیری عمیق و عرفانی که مولانا به آن می‌بخشد. در گذشته، پیش از آنکه دانش و تجربه از طریق کتب و ابزارهای مدرن قابل دستیابی باشد، سیر و سفر در زمین نه تنها راهی برای شناخت آفاق و انفس بود، بلکه غایت مهم‌تری داشت: یافتن «صالحان»، «بزرگان» و «انسان‌های کامل». این سفرها، به خلاف گردشگری تفریحی امروز که اغلب برای رفع ملالت و سرگرمی انجام می‌شود، با قصد و نیتی پاک، برای رسیدن به گنجینه‌های معنوی حیات صورت می‌گرفت.

من معتقدم، آن‌طور که مولانا می‌گوید، در میان این عقول جمعی، همیشه ممکن است «مصباحی فتد اندر میان، مشتعل گشته ز نور آسمان»؛ یعنی عقل و بصیرتی پیامبرانه یا آسمانی وجود داشته باشد. اما کشف این گونه انسان‌ها به سادگی میسر نیست و نیاز به طلب و جستجو دارد. در این جهان آمیخته از سفلی و علوی، که ظاهراً همه‌چیز در هم تنیده است و روح‌های روشن و تیره در کنار یکدیگرند، یافتن گوهر ناب، خود یک امتحان است.

مولانا می‌فرماید: «بخت و روزی را همی‌کن امتحان». یافتن چنین گنجی، مانند هر کار دیگری در این عالم، تضمین شده نیست. درست مانند تاجری که در سفرهای پرخطر خود، با تهدید راهزنان و سختی راه‌ها، برای کسب معیشت خطر می‌کرد و هیچ تضمینی برای سود نداشت. بخت و روزی در اینجا صرفاً مادی نیست، بلکه یافتن یک روشن‌بین، یک انسان دستگیر و راهنما، بالاترین سرمایه‌ی عمر است. این خود جزو روزی‌های الهی است که به قول مولانا، در این جهان مساوی توزیع نشده. این تفاوت‌ها و نابرابری‌ها، از تبعیض برنخاسته، بلکه لازمه و قائمه‌ی این عالم است؛ جهان، جهان تفاوت‌هاست و نمی‌توان آرزوی رفع کامل آن‌ها را داشت. پس باید در این جهانِ پر از تفاوت‌ها، با خطر و کوشش، به دنبال روزی‌های معنوی بود و بخت خود را در این مسیر آزمود.

نکات کلیدی

  • هدف اصلی سفر در نگاه مولانا، یافتن انسان‌های کامل و صالح است، نه صرفاً تفریح.
  • این بیت به فرمان قرآنی «سیروا فی الارض» اشاره دارد، اما با تفسیری عرفانی و معنوی.
  • برخورد با «عقل پیامبرانه» یا بصیرت آسمانی در میان مردم، از روزی‌های خاص معنوی است.
  • یافتن راهنمایان روحی نه تفریح، بلکه امتحانی برای بخت و روزی الهی‌ست که باید برای آن خطر کرد.
  • مولانا تفاوت در روزی‌ها و نعمت‌ها را لازمه‌ی نظام هستی می‌داند، نه تبعیض یا نقص در عدالت.

Sources: d6-s60 · 17:07:00 d6-s60 · 18:43:00 d6-s60 · 21:03:00 d6-s60 · 22:57:00 d6-s60 · 24:38:00 d6-s60 · 26:00:00

❋

به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.