পড়ুন দফতর ৬ জাফর (রা.)-এর একা একটি দুর্গ দখল করতে আসা এবং সেই দুর্গের রাজার তাকে প্রতিরোধ করার বিষয়ে পরামর্শ করা, এবং সেই রাজার মন্ত্রী তাকে বলা যে, “সাবধান, আত্মসমর্পণ করুন এবং অজ্ঞতার সাহস করবেন না, কারণ এই ব্যক্তি আল্লাহর লোক এবং তার অন্তরে আল্লাহর কাছ থেকে বিশাল শক্তি রয়েছে” ইত্যাদি দ্বিপদী ৩০২৭

M6:3027 — چونک جعفر رفت سوی قلعه‌ای / قلعه پیش کام خشکش جرعه‌ای

چونک جعفر رفت سوی قلعه‌ایقلعه پیش کام خشکش جرعه‌ای
✦ এই বয়াতটি বাংলা ভাষায় রেন্ডার করুন

M6:3027

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — তাঁর রেকর্ড করা মসনবী বক্তৃতা থেকে

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: وقتی جعفر طیار به سمت قلعه‌ای حرکت کرد، آن قلعه در برابر کام تشنه‌اش تنها به اندازه یک جرعه آب بود. معنا: این بیت، شجاعت و صلابت جعفر طیار را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که قلعه‌ای به ظاهر صعب، در برابر عزم و اراده او ناچیز و آسان‌گذر بود.

شرح

مولانا در این بیت، تصویری درخشان از شجاعت و «جمیعت خاطر» انسان متوکل ترسیم می‌کند. وقتی جعفر طیار، آن سردار سرافراز، به سوی قلعه‌ای می‌رود، مولانا این قلعه را در برابر «کام خشک» او، یعنی اشتیاق و عزم راسخش، چیزی جز «جرعه‌ای» کوچک نمی‌بیند. این تصویر نشان می‌دهد که موانع بیرونی، هر چقدر هم عظیم بنمایند، در برابر صلابت درونی و توکل یک مرد الهی، بی‌مقدارند و به‌آسانی فتح می‌شوند.

من همیشه بر این نکته تأکید کرده‌ام که قدرت حقیقی نه در کثرت ظاهری، که در وحدت و جمیعت درونی یک فرد نهفته است. مولانا خود در جایی دیگر می‌گوید: «هر پیامبر سخت‌رو بد در جهان / یک‌سواره کوفت بر جیش شهان». این «سخت‌رویی»، این دلیری و جسارت، ریشه در اطمینان و توکل دارد. دشمن، هرچند که در ظاهر پرشمار و انبوه باشد، اما اگر از درون پراکنده و بی‌اعتماد به نفس باشد، در برابر تک‌سواری که از «خورشید» توکل پشت‌گرم است، یارای مقاومت ندارد؛ درست مانند قلعه‌ای که در برابر جعفر لرزان و بی‌ارزش می‌شود.

از سوی دیگر، این جان‌بازی و نترسیدن از مرگ، مرا به یاد بحث «سبک‌روحی» در مثنوی می‌اندازد. مولانا، در جایگاه‌های مختلف، کسانی را که از جان گذشتن برایشان سهل است، از جمله فداییان و شهیدان کربلا، می‌ستاید. این سبک‌روحی، یعنی تعلق نداشتن به جسم و جان، همان چیزی است که انسان را برای پرواز و فتوحات روحی آماده می‌کند. جعفر نیز، در این بیت، مظهر همین سبک‌روحی است؛ روحی که چنان از قید تعلقات آزاد شده که حتی یک قلعهٔ محکم هم در برابر عطش و عزم او، همچون جرعه‌ای ناچیز است. این بیت نه فقط ستایشگر یک شجاعت فیزیکی، بلکه تجلیل از یک وضعیت وجودی است که در آن، روح چنان بزرگ و متصل به منبع لایزال قدرت می‌شود که هیچ مانعی تاب ایستادگی در برابرش ندارد.

نکات کلیدی

  • شجاعت حقیقی جعفر طیار نه از قدرت بدنی، که از «جمیعت خاطر» و توکل راسخ او به خداوند سرچشمه می‌گرفت.
  • مولانا عظمت موانع بیرونی را نسبی می‌داند؛ هر آنچه در برابر اراده و عزم درونی ناچیز شود، تنها «جرعه‌ای» است.
  • «سبک‌روحی» و بی‌تعلق شدن از جان، کلید «جان‌بازی» و شجاعت راستین در نگاه مولانا است.
  • قدرت درونی یک فرد متوکل، می‌تواند بر کثرت و انبوهی ظاهری دشمنان چیره شود.

Sources: d6-s68 · 00:48:35 d6-s68 · 00:49:56 d6-s68 · 00:52:47

به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.