পড়ুন দফতর ৬ সুলতানের পুত্রদের নিষিদ্ধ দুর্গের দিকে যাওয়া এই নিয়মে যে, “মানুষ যা থেকে বারণ করা হয় তার প্রতি লোভী হয়”; “আমরা আমাদের আনুগত্য দেখিয়েছি, কিন্তু তোমার খারাপ অভ্যাস দাসত্ব কিনতে জানত না”; তারা পিতার সমস্ত উপদেশ ও পরামর্শ পায়ের নিচে রেখেছিল, ফলে তারা বিপদের কূপে পতিত হয়েছিল এবং তাদের নিন্দাকারী আত্মা বলছিল, “তোমাদের কাছে কি কোনো সতর্ককারী আসেনি?”; তারা কাঁদছিল এবং অনুতপ্ত হয়ে বলছিল, “যদি আমরা শুনতাম বা বুঝতাম, তাহলে আমরা জাহান্নামীদের অন্তর্ভুক্ত হতাম না” দ্বিপদী ৩৭২৫

M6:3725 — این ز حد و اندازه‌ها باشد برون / داعی فعل از خیال گونه‌گون

این ز حد و اندازه‌ها باشد برونداعی فعل از خیال گونه‌گون
✦ এই বয়াতটি বাংলা ভাষায় রেন্ডার করুন

M6:3725

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — তাঁর রেকর্ড করা মসনবী বক্তৃতা থেকে

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این گوناگونیِ انگیزه‌های فعل از حد و اندازه‌ها بیرون است؛ چنین داعیه‌هایی از خیال‌های گونه‌گون سرچشمه می‌گیرند. معنا: مولانا می‌گوید که انگیزه‌های بی‌شمار و متنوع کنش‌های انسانی، ریشه در خیال‌ها و اندیشه‌های گوناگون ذهن آدمی دارند و قابل شمارش نیستند.

شرح

در جهان‌بینی مولانا، ریشهٔ هر عمل، هر پیشه و هر کیشی، به «اندیشه» بازمی‌گردد. این بیت گویاترین تعبیر مولانا از این اصل بنیادین است که افکار و خیالات، محرک اصلی رفتارهای انسانی و شکل‌دهندهٔ جهان پیرامون ما هستند. مولانا سلسله‌ای از مثال‌ها را پیش می‌کشد تا این نسبتِ «صورت» با «بی‌صورتی» را روشن سازد: اگر صورتِ نعمت در جان بنشیند، شکر پدید می‌آید؛ اگر صورتِ مهلت خود را بنماید، صبر زاده می‌شود. صورتِ رحم آدمی را بالنده و دستگیر می‌کند، حال آنکه صورتِ زخم، ناله بر می‌آورد. اندیشهٔ شهری، سفر را موجب می‌شود و خیالِ تیری، سپر به کف گرفتن را. با اندیشهٔ خوبان، عشرت و شادی آغاز می‌شود و با صورتِ غیبی، خلوت‌گزینی. حس نیاز، به سوی کسب و کار می‌کشاند و تصور زور بازو، به سوی غصب و ستم. مولانا با این بیت، تمامی این‌ها را خلاصه می‌کند و می‌گوید که این داعیه‌ها و انگیزه‌های فعل، که از خیال‌های رنگارنگ ما برمی‌خیزند، بیرون از حد و اندازه و شمارند.

نکات کلیدی

  • اعمال و کنش‌های انسانی ریشه‌ای عمیق در اندیشه‌ها و خیال‌های درونی دارند.
  • تنوع بی‌کران رفتارهای بشر، بازتابی از گوناگونی نامحدود خیالات و انگیزه‌های اوست.
  • این بیت تأکیدی است بر مقدم بودن جهان درونیِ اندیشه بر جهان بیرونیِ عمل و ساختارها.
  • فهم حقیقت اعمال و کیش‌ها، مستلزم شناختِ «صورت» (ایده‌ها) پنهان در پس «بی‌صورتی» (کنش‌ها) است.

Sources: d6-s83 · 13:21:00 d6-s83 · 16:29:00 d6-s83 · 18:41:00

به زبانِ تو — আপনার ভাষা · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.