غزل شمارهٔ ۱۶۰۲

هر بیت را بگشایید — صفحهٔ خودش را دارد: برگردان، شرح، واژه‌های دشوار.

1. G1602:1 می بسازد جان و دل را بس عجایب کان صیامگر تو خواهی تا عجب گردی عجایب دان صیام روزه، جان و دل را به شکلی بسیار شگفت‌انگیز می‌سازد؛ این یک معدن شگفتی است.اگر می‌خواهی تو نیز موجودی شگفت‌انگیز شوی، روزه را شگفت‌انگیز بدان.روزه تأثیری خارق‌العاده بر روح و روان انسان دارد؛ اگر به دنبال تحولی عظیم در وجود خود هستی، قدر و ارزش روزه را بشناس.
2. G1602:2 گر تو را سودای معراج است بر چرخ حیاتدانک اسب تازی تو هست در میدان صیام اگر آرزوی عروج به آسمان زندگی را در سر داری،بدان که اسب تیزپای تو در میدان مسابقه، روزه است.برای رسیدن به مراتب بالای معنوی و کمال، روزه بهترین و سریع‌ترین ابزار است، همانند اسبی اصیل برای یک سوارکار.
3. G1602:3 هیچ طاعت در جهان آن روشنی ندهد تو راچونک بهر دیده دل کوری ابدان صیام هیچ عبادتی در این جهان آن اندازه به تو روشنایی نمی‌بخشد،چرا که برای بینایی چشم دل، روزه همچون نابینایی تن‌هاست.روزه با محدود کردن جسم و نیازهای مادی، باعث گشایش و روشنایی چشم بصیرت می‌شود و از این جهت، هیچ عبادتی به پای آن نمی‌رسد.
4. G1602:4 چونک هست این صوم نقصان حیات هر ستورخاص شد بهر کمال معنی انسان صیام از آنجا که روزه باعث کاستی در زندگی حیوانی می‌شود،برای کمال بخشیدن به معنای انسانی، روزه اختصاص یافته است.روزه با تضعیف جنبه‌های حیوانی وجود انسان، به رشد و کمال بخشیدن به جوهر انسانیت او کمک می‌کند.
5. G1602:5 چون حیات عاشقان از مطبخ تن تیره بودپس مهیا کرد بهر مطبخ ایشان صیام چون زندگی عاشقان از آشپزخانه‌ی تن تیره و تار می‌شد،پس برای آشپزخانه‌ی آنان، روزه فراهم گشت.وابستگی به نیازهای جسمانی و لذت‌های مادی، صفای روح عاشقان را کدر می‌کند؛ بنابراین، روزه برای پاکسازی این وابستگی‌ها مقرر شده است.
6. G1602:6 چیست آن اندر جهان مهلکتر و خون ریزتربر دل و جان و جا خون خواره شیطان صیام در این جهان چه چیزی کشنده‌تر و خون‌ریزتر استبرای دل و جان، از شیطانِ خون‌خوار؟ پاسخ روزه است.روزه قوی‌ترین سلاح برای مقابله با شیطان و وسوسه‌های نفسانی است که قصد نابودی دل و جان انسان را دارند.
7. G1602:7 خدمت خاص نهانی تیزنفع و زودسودچیست پیش حضرت درگاه این سلطان صیام آن خدمت ویژه‌ی پنهانی که نفعش سریع و سودش فوری است،در پیشگاه این سلطان (خدا) چیست؟ روزه است.روزه عبادتی پنهانی و خالصانه بین بنده و خداست که آثار و برکات آن به سرعت آشکار می‌شود.
8. G1602:8 ماهی بیچاره را آب آن چنان تازه نکردآنچ کرد اندر دل و جان‌های مشتاقان صیام آب، آن‌گونه ماهی بیچاره را سرزنده و شاداب نکردکه روزه در دل و جان انسان‌های مشتاق اثر گذاشت.تأثیر روزه بر روح و جان انسان‌های مشتاق وصال، حتی از تأثیر آب بر ماهی که حیاتش به آن وابسته است، بیشتر و عمیق‌تر است.
9. G1602:9 در تن مرد مجاهد در ره مقصود دلهست بهتر از حیات صد هزاران جان صیام در جسم انسان مجاهد که در راه رسیدن به مقصود دلش تلاش می‌کند،روزه از زندگی صدها هزار جان نیز بهتر است.برای سالکی که در مسیر معنوی مبارزه می‌کند، ارزش یک روز روزه‌داری از داشتن هزاران جان و زندگی مادی بیشتر است.
10. G1602:10 گرچه ایمان هست مبنی بر بنای پنج رکنلیک والله هست از آن‌ها اعظم الارکان صیام اگرچه ایمان بر پایه‌ی پنج ستون بنا شده است،اما به خدا سوگند که بزرگ‌ترینِ آن ستون‌ها، روزه است.با وجود اینکه ایمان پنج رکن اساسی دارد، اما در میان آنها، روزه از همه والاتر و مهم‌تر است.
11. G1602:11 لیک در هر پنج پنهان کرده قدر صوم راچون شب قدر مبارک هست خود پنهان صیام اما خداوند ارزش روزه را در میان آن پنج رکن پنهان کرده است،همان‌طور که شب قدر مبارک نیز خود پنهان است؛ روزه نیز چنین است.همانند شب قدر که ارزش والایش در میان شب‌های دیگر پنهان است، قدر و منزلت واقعی روزه نیز در میان دیگر عبادات پوشیده و نهان است.
12. G1602:12 سنگ بی‌قیمت که صد خروار از او کس ننگردلعل گرداند چو خورشیدش درون کان صیام سنگ بی‌ارزشی را که کسی حتی به صد خروار از آن نگاه نمی‌کند،وقتی خورشیدِ روزه بر آن بتابد، در معدن وجود به لعل تبدیل می‌کند.روزه همچون خورشیدی است که می‌تواند وجود بی‌ارزش انسان را مانند سنگی معمولی، در معدن ریاضت به گوهری گرانبها چون لعل تبدیل کند.
13. G1602:13 شیر چون باشی که تو از روبهی لرزان شویچیره گرداند تو را بر بیشه شیران صیام چگونه می‌توانی شیری باشی در حالی که از یک روباه می‌ترسی؟روزه تو را بر جنگل شیران چیره و مسلط می‌گرداند.اگر از نفس ضعیف خود که مانند روباهی است می‌ترسی، به روزه پناه ببر، چرا که تو را آن‌چنان قدرتمند می‌کند که بر قوی‌ترین غرایز (شیران) نیز غلبه کنی.
14. G1602:14 بس شکم خاری کند آن کو شکم خواری کندنیست اندر طالع جمع شکم خواران صیام آن کسی که شکم‌چرانی می‌کند، رنج و خواری بسیاری می‌کشد.در سرنوشت گروه شکم‌پرستان، روزه جایی ندارد.افراد شکم‌پرست و مادی‌گرا، خود را دچار خواری و رنج می‌کنند و از برکت و سعادت روزه‌داری بی‌بهره‌اند.
15. G1602:15 خاتم ملک سلیمان است یا تاجی که بختمی نهد بر تارک سرهای مختاران صیام روزه یا انگشتر پادشاهی سلیمان است، یا تاجی است که بخت و اقبالبر فرق سر انسان‌های برگزیده می‌گذارد.روزه همچون انگشتر سلیمان، به انسان قدرت و سلطنت معنوی می‌بخشد و مانند تاجی است که سرنوشت بر سر برگزیدگان خود می‌نهد.
16. G1602:16 خنده صایم به است از حال مفطر در سجودزانک می بنشاندت بر خوان الرحمان صیام لبخند یک روزه‌دار بهتر از حال کسی است که روزه نیست و در حال سجده است،زیرا روزه تو را بر سفره‌ی خداوند رحمان می‌نشاند.ارزش حال معنوی یک روزه‌دار، حتی در ساده‌ترین حالت (لبخند)، از عبادت ظاهری کسی که روزه نیست بالاتر است، چرا که روزه انسان را مهمان ویژه خداوند می‌کند.
17. G1602:17 در خورش آن بام تون از تو به آلایش بودهمچو حمامت بشوید از همه خذلان صیام در هنگام خوردن، آن بام وجودت از آلودگی پر می‌شود.روزه مانند حمام، تو را از تمام خواری‌ها و پستی‌ها می‌شوید.پرخوری باعث آلودگی روح می‌شود، اما روزه همچون یک شستشوی کامل، وجود انسان را از تمام ناپاکی‌ها و ذلت‌ها پاک می‌کند.
18. G1602:18 شهوت خوردن ستاره نحس دان تاریک دلنور گرداند چو ماهت در همه کیوان صیام شهوت خوردن را ستاره‌ای نحس و تاریک‌دل بدان.روزه مانند ماه، تو را در میان تمام سیارات (کیوان) نورانی می‌گرداند.میل به خوردن، نیرویی شوم و تاریک‌کننده است، اما روزه می‌تواند این تاریکی را به نوری درخشان تبدیل کند که بر تمام جنبه‌های وجودت بتابد.
19. G1602:19 هیچ حیوانی تو دیدی روشن و پرنور علمتن چو حیوان است مگذار از پی حیوان صیام آیا تو هیچ حیوانی را دیده‌ای که از نور علم و آگاهی روشن باشد؟تن مانند حیوان است؛ به خاطر تن حیوانی‌ات روزه را رها مکن.همان‌طور که حیوانات از دانش و معرفت بی‌بهره‌اند، جسم نیز چنین است. پس به خاطر ارضای نیازهای جسمانی، از روزه که غذای روح است، دست نکش.
20. G1602:20 شهوت تن را تو همچون نیشکر درهم شکنتا درون جان ببینی شکر ارزان صیام شهوت تن را مانند نیشکر درهم بشکن،تا در درون جان خود، شیرینی فراوان روزه را ببینی.با سرکوب کردن امیال جسمانی، به شیرینی و لذت معنوی‌ای دست خواهی یافت که از طریق روزه در روحت پدیدار می‌شود.
21. G1602:21 قطره‌ای تو سوی بحری کی توانی آمدنسوی بحرت آورد چون سیل و چون باران صیام تو قطره‌ای هستی؛ چگونه می‌توانی به سوی دریا راه یابی؟روزه مانند سیل و باران تو را به سوی دریای حقیقت می‌آورد.انسان به تنهایی و با توان محدود خود (مانند یک قطره) نمی‌تواند به اقیانوس حقیقت الهی بپیوندد، اما روزه نیرویی عظیم است که او را به مقصد می‌رساند.
22. G1602:22 پای خود را از شرف مانند سر گردان به صومزانک هست آرامگاه مرد سرگردان صیام با روزه گرفتن، پای خود را از نظر شرافت مانند سر گردان،زیرا روزه، آرامشگاه انسان سرگشته و حیران است.روزه به وجود پست تو ارزشی والا می‌بخشد و برای انسان سرگردان در راه حقیقت، مایه آرامش و سکون است.
23. G1602:23 خویشتن را بر زمین زن در گه غوغای نفسدست و پایی زن که بفروشم چنین ارزان صیام هنگام هیاهوی نفس، خود را به خاک بیانداز و تسلیم شو.تلاشی کن و بگو که من چنین ارزان، روزه را می‌فروشم (از دست می‌دهم)؟وقتی نفس اماره تو را وسوسه می‌کند، با فروتنی در برابر آن مقاومت کن و با خود بگو آیا شایسته است که گوهر گرانبهای روزه را این‌چنین ارزان از دست بدهم؟
24. G1602:24 گرچه نفست رستمی باشد مسلط بر دلتلرز بر وی افکند چون بر گل لرزان صیام اگرچه نفس تو مانند رستم، پهلوانی مسلط بر دلت باشد،روزه لرزه بر اندام او می‌اندازد، همانند لرزیدن ژله.حتی اگر نفس تو بسیار قدرتمند و چیره باشد، روزه آن را به شدت ضعیف و متزلزل می‌کند.
25. G1602:25 ظلمتی کز اندرونش آب حیوان می زهدهست آن ظلمت به نزد عقل هشیاران صیام آن تاریکی‌ای که از درونش آب حیات می‌جوشد،در نزد عقل انسان‌های هشیار، همان روزه است.روزه در ظاهر نوعی سختی و تاریکی (محرومیت) است، اما در باطن، سرچشمه‌ی زندگی جاویدان معنوی است؛ این را خردمندان درک می‌کنند.
26. G1602:26 گر تو خواهی نور قرآن در درون جان خویشهست سر نور پاک جمله قرآن صیام اگر نور قرآن را در درون جان خویش می‌خواهی،بدان که روزه، سرچشمه‌ی نور پاک تمام قرآن است.برای درک حقیقی و نورانیت قرآن، باید روزه گرفت، زیرا روزه کلید فهم و دریافت انوار باطنی کلام خداست.
27. G1602:27 بر سر خوان‌های روحانی که پاکان شسته اندمر تو را همکاسه گرداند بدان پاکان صیام بر سر سفره‌های روحانی که پاکان بر آن نشسته‌اند،روزه تو را با آن پاکان هم‌کاسه و هم‌نشین می‌گرداند.روزه باعث می‌شود تو لیاقت هم‌نشینی با اولیا و مقربان الهی را پیدا کنی و از فیض‌های معنوی آنان بهره‌مند شوی.
28. G1602:28 روزه چون روزت کند روشن دل و صافی روانروز عید وصل شه را ساخته قربان صیام روزه دلت را مانند روز روشن و روانت را صاف می‌کند،و تو را برای روز عید وصال پادشاه (خدا)، همچون یک قربانی آماده می‌سازد.روزه باعث روشنایی دل و صفای باطن می‌شود و انسان را آماده می‌کند تا در روز دیدار معشوق، وجود خود را فدا و قربانی کند.
29. G1602:29 در صیام ار پا نهی شادی کنان نه با گشادچون حرام است و نشاید پیش غمناکان صیام اگر با شادی و نه با اکراه به روزه روی آوری، به مقصود می‌رسی،چرا که روزه گرفتن برای انسان‌های غمگین (از عبادت) حرام و ناشایست است.باید با اشتیاق و رضایت قلبی روزه گرفت، نه از روی اجبار و بی‌میلی؛ زیرا چنین عبادتی برای کسانی که از آن اندوهگین می‌شوند، ارزشی ندارد.
30. G1602:30 زود باشد کز گریبان بقا سر برزندهر که در سر افکند ماننده دامان صیام به زودی از گریبان بقا و جاودانگی سر بر خواهد آورد،هر کسی که روزه را مانند ردایی بر سر خود بیفکند.هر کس که خود را وقف روزه‌داری کند و آن را همچون جامه‌ای بر وجود خویش بپوشاند، به حیات جاودان و بقای الهی دست خواهد یافت.

ganjoor: sh1602 · public domain