خواندن› دفتر ۲› بخش ۳۵ - انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان› بیت ۱۷۳۵
M2:1735 — با کی میگویی تو این با عم و خال / جسم و حاجت در صفات ذوالجلال
M2:1735
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
موسی با تندی به چوپان میگوید: «این چه حرفهایی است که میزنی؟ مگر خدا یکی از خویشاوندان توست که جسم داشته باشد و به چیزی محتاج باشد؟ این صفات شایستهی خداوند صاحب جلال نیست.»
این بیت اوج توبیخ و عتاب موسی به چوپان است. موسی که نمایندهی شریعت و نگاه عقلانی به دین است، از شنیدن مناجات ساده و عاشقانهی چوپان برآشفته است. چوپان در دعای خود به خدا پیشنهادهای کاملاً انسانی و مادی میدهد (شستن پا، شانه کردن مو، وصله کردن کفش). از دید موسی، این حرفها کفر محض است، زیرا خداوند را تا حد یک انسان نیازمند و دارای جسم پایین میآورد.
موسی با لحنی تحقیرآمیز میپرسد: «این حرفها را به چه کسی میزنی؟ مگر با عمو و داییات صحبت میکنی؟» عبارت «عم و خال» (عمو و دایی) کنایه از انسانهای معمولی و خویشاوندان است که جسم دارند، پیر میشوند و محتاج کمک دیگران هستند. موسی با این کلام، به چوپان یادآوری میکند که خداوند «ذوالجلال» (صاحب شکوه و عظمت) است؛ یعنی وجودی متعالی، بینیاز و منزه از هرگونه ویژگی مادی و انسانی. نسبت دادن «جسم و حاجت» به چنین ذاتی، بزرگترین خطا در خداشناسی است.
در واقع، این بیت تقابل دو نوع نگاه به خدا را به نمایش میگذارد: نگاه موسی که بر تنزیه (پاک دانستن خدا از صفات مخلوقات) و جلال او استوار است و نگاه چوپان که بر تشبیه (همانند کردن خدا به مخلوقات) و محبت بیواسطه بنا شده است. مولانا در ادامه داستان نشان خواهد داد که هر دو نگاه، بهویژه نگاه عاشقانه و صادقانهی چوپان، در جای خود ارزشمند است و آنچه برای حق تعالی اهمیت دارد، صورت کلام نیست، بلکه سوز و صدق درون است.
- عم و خال
- عمو و دایی؛ کنایه از خویشاوندان و انسانهای معمولی و نیازمند.
- حاجت
- نیاز، احتیاج، فقر.
- ذوالجلال
- صاحب جلالت و بزرگی؛ از صفات خداوند.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.