M2:1769 — تو ز سَرمَستان قَلاوُزی مجو / جامه‌چاکان را چه فرمایی رَفو؟

این بیت در ادامهٔ عتاب خداوند به موسی (ع) است که چرا بر زبان ساده و عاشقانۀ شبان خرده گرفته بود. خداوند در اینجا با دو تمثیل روشن، تفاوت میان حال عاشقان و قوانین عابدان را بیان می‌کند.

مصرع اول: «تو ز سرمستان قلاوزی مجو» «سرمستان» کسانی هستند که از شراب عشق الهی سرمست شده و از خود بی‌خود گشته‌اند. اینان دیگر تابع عقل حسابگر و آداب و رسوم ظاهری نیستند. «قلاوزی» به معنای راهنمایی، رهبری و پیروی از یک راه مشخص و قانون‌مند است. خداوند به موسی می‌گوید که از چنین فردی که در دریای عشق غرق است، نباید انتظار داشته باشی که مانند یک راهبر یا یک فرد تابع آداب، قدم بردارد و سخن بگوید. منطق او، منطق عشق است، نه منطق شریعت ظاهری.

مصرع دوم: «جامه‌چاکان را چه فرمایی رفو؟» «جامه‌چاکان» نیز اشاره به همان حال بی‌خویشی و شوریدگی عارفانه دارد. پاره کردن جامه در فرهنگ آن زمان، نشانۀ نهایتِ هیجان، بی‌قراری و خروج از حالت عادی بود. «رفو» کردن، عمل ترمیم، اصلاح و بازگرداندن به حالت اولیه و منظم است. این پرسش، یک پرسش انکاری است: آیا عاقلانه است به کسی که در اوج شور و وجد، جامه‌اش را دریده، دستور دهی که آرام بنشیند و آن را وصله کند؟ این کار نه تنها بیهوده، بلکه بی‌توجهی به حال درونی اوست. عمل او نتیجۀ حال اوست، نه یک خطای نیازمند به اصلاح.

بنابراین، پیام اصلی بیت این است که اعمال و گفتار عاشقان را نباید با معیار عقل و آداب ظاهری سنجید. حال درونی آن‌ها، خود بالاترین قانون است و تلاش برای اصلاح ظاهرشان، نادیده گرفتن آن حقیقت سوزان درونی است.