خواندن دفتر ۶ بخش ۸۴ - منادی کردن سید ملک ترمد کی هر کی در سه یا چهار روز به سمرقند رود به فلان مهم خلعت و اسپ و غلام و کنیزک و چندین زر دهم و شنیدن دلقک خبر این منادی در ده و آمدن به اولاقی نزد شاه کی من باری نتوانم رفتن بیت ۲۶۱۷

M6:2617 — زانک میراث از رسول آنست و بس / که ببیند غیبها از پیش و پس

زانک میراث از رسول آنست و بسکه ببیند غیبها از پیش و پس
✦ ارائه این بیت به your language

M6:2617

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از لکچرهای ضبط‌ شدهٔ مثنوی وی

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چرا که میراث از رسول، تنها همین است که غیب‌ها را از گذشته و آینده ببیند.

معنا: میراث حقیقی پیامبران، عقل دوراندیش و بینایی است که می‌تواند پیامدهای اعمال را، پیش از وقوع، درک کند و از ورای ظاهر به باطن امور بنگرد.

شرح

«میراث از رسول» که مولانا در این بیت از آن سخن می‌گوید، نه ثروت مادی است و نه حتی آموزه‌های کلامی خشک؛ بلکه بی‌هیچ تردیدی، «عقل رسولانه» است. این عقل رسولانه، به معنای قابلیت غیب‌دانی و خبر دادن از آینده و پیشگویی‌های هزار سال بعد نیست که حتی پیامبر اسلام نیز چنین ادعایی نداشت و قرآن صریحاً می‌فرماید: «قل لو کنت أعلم الغیب لاستکثرت من الخیر» (اعراف: ۱۸۸)؛ یعنی بگو اگر من غیب می‌دانستم، بر سود خود می‌افزودم. همان‌طور که پیامبر اکرم (ص) در آغاز نبوت خود تجارت می‌کرد، این آیه تأکیدی است بر نفی غیب‌دانی مطلق. پس «ببیند غیب‌ها از پیش و پس»، اشاره به «دوراندیشی» است؛ توانایی دیدن «پیامدها» و «نتایج» اعمالی که هنوز ظاهر نشده‌اند. انسان عاقل و پخته، قدم صدم و هزارم را از همین آغاز می‌بیند، نه آنکه تنها به ظاهر و سطح بسنده کند.

این عقل رسولانه، برخلاف گمان برخی، در انزوا و خلوت‌گزینی به دست نمی‌آید. مولانا در بیت پیشین (M6:2616) می‌فرماید: «در مجالس می‌طلب اندر عقول / آنچنان عقلی که بودند در رسول». این یعنی باید در همنشینی با دیگران و در مصاحبت و مجالست با صاحبان خرد، آن عقل رسولانه را جست‌وجو کرد. به همین سبب، پیامبر اسلام (ص) به کرات از رهبانیت و خلوت‌گزینی در کوه‌ها منع کرد. رهبانیت، آدمی را از عقول دیگران محروم می‌کند و از فواید همنشینی با صالحان بی‌بهره می‌سازد. در عالم مسلمانی تقریباً هیچ کس فتوا به رهبانیت نداده است؛ زیرا پیامبر فرموده‌اند: «رهبانیة امتی الجلوس فی المساجد». این حدیث و آموزه‌هایی چون جهاد، نماز جمعه، عیادت بیماران، و رفع موانع از مسیر مردم، همگی نشان از تأکید اسلام بر تکافل و هم‌داستانی اجتماعی دارند. لذا دوراندیشی و بینش پیامبرانه، نه از طریق جدا شدن از جامعه، بلکه در متن آن و از رهگذر استفاده از خرد جمعی حاصل می‌شود. مولانا در ادامه تأکید می‌کند که همین پرهیز از رهبانیت و گوشه‌نشینی از جانب پیامبر، خود نشانه‌ای از شکوه و جلال شریعت است که به انسان نهی می‌کند از «ترهب و شدن خلوت به کوه».

نکات کلیدی

  • میراث حقیقی پیامبران، عقل دوراندیش است، نه دانش غیب مطلق یا پیشگویی.
  • «دیدن غیب‌ها از پیش و پس» به معنای درک پیامدهای پنهان اعمال است، نه غیب‌دانی محض.
  • این عقل رسولانه از طریق معاشرت و مجالس با اهل خرد حاصل می‌شود، نه انزوا و رهبانیت.
  • اسلام و مولانا رهبانیت را رد می‌کنند، زیرا آن را مانع رشد عقل جمعی و فهم اجتماعی می‌دانند.

Sources: d6-s60 · 27:39:00 d6-s60 · 29:00:00 d6-s60 · 30:18:00 d6-s60 · 30:55:00 d6-s60 · 36:30:00 Quran 7:188

به زبانِ تو — AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.