خواندن› دفتر ۶› بخش ۹۱ - رجوع کردن به قصهٔ طلب کردن آن موش آن چغز را لبلب جو و کشیدن سر رشته تا چغز را در آب خبر شود از طلب او› بیت ۲۹۶۸
M6:2968 — دام دیگر بد که عقلش در نیافت / وحی غایببین بدین سو زان شتافت
M6:2968
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
عقل جزئی، با همهی تواناییاش، قادر به دیدن همهی دامهای پنهان نیست؛ به همین دلیل، وحی و الهام الهی که از غیب آگاه است، برای راهنمایی به کمک میآید.
در این بخش از داستان موش و قورباغه، مولانا به محدودیتهای «عقل جزئی» یا عقل حسابگر میپردازد. در بیتهای قبل، او عقل را ستوده و آن را «دامبین» نامیده بود که برخلاف چشمِ ظاهربین، عاقبت امور را میسنجد. اما در اینجا، مولانا یک سطح بالاتر از آگاهی را معرفی میکند.
داستان موش و قورباغه نماد دوستیهای نامناسب و وابستگیهای خطرناک است. موش (نماد نفس زمینی) با قورباغه (نماد نفسی که در عالمی دیگر، یعنی آب، زندگی میکند) پیمان دوستی میبندد و ریسمانی بین خود میبندند. عقلِ موش این دوستی را محاسبه میکند اما از دام نهایی غافل است: وقتی کلاغی موش را شکار میکند، قورباغه نیز به واسطهی همان ریسمان از آب بیرون کشیده و طعمه میشود.
این بیت میگوید آن ریسمان، «دامی دیگر» بود که حتی عقل حسابگر موش هم آن را تشخیص نداد. اینجاست که نیاز به راهنمایی برتر از عقل، یعنی «وحی غایببین»، آشکار میشود. «وحی» در اینجا فقط به معنای وحی پیامبران نیست، بلکه شامل هرگونه الهام، شهود و آگاهی معنوی است که از منبعی بالاتر از عقل فردی سرچشمه میگیرد. این آگاهی غیبی، دامهایی را میبیند که از چشم عقل پنهان است. شتافتن وحی به این سو، اشاره به لطف خداوند است که انسان را در برابر خطراتی که عقلش از درک آن عاجز است، تنها نمیگذارد و از طریق الهامات درونی او را راهنمایی میکند.
- در نیافت
- درک نکرد، متوجه نشد، پی نبرد
- وحی غایببین
- وحی یا الهامی که امور پنهان و غیبی را میبیند و از آن آگاه است.
- بدین سو
- به این جهت، به این طرف
- زان
- مخفف «از آن»، به آن دلیل، برای آن
- شتافت
- با سرعت آمد، عجله کرد
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.