M1:131 — من چه گویم یک رگم هشیار نیست / شرح آن یاری که او را یار نیست

इस शेर में, मौलाना "फ़ना" (प्रियतम में विलीन हो जाने) की अवस्था से बात कर रहे हैं, एक ऐसी हालत जहाँ साधक का अपना अस्तित्व प्रियतम में मिट जाता है और व्यक्तिगत चेतना समाप्त हो जाती है। मौलाना कहते हैं कि वे इस समय पूरी तरह से बेहोशी और आत्म-विस्मृति में हैं — उनकी एक भी रग होश में नहीं है। इस हालत में वे उस प्रियतम का वर्णन करने में असमर्थ हैं।

शेर का दूसरा हिस्सा प्रियतम का वर्णन करता है: "शرح آن یاری که او را یار نیست" (उस यार का बयान जिसका कोई यार नहीं)। यहाँ 'यार' शब्द का अर्थ 'साथी' या 'जोड़ीदार' है, यानी प्रियतम ऐसा है जिसकी कोई मिसाल नहीं, जो अद्वितीय और अतुलनीय है। यह प्रियतम शम्स तबरेज़ी भी हो सकते हैं और ईश्वर भी।

तो, एक तरफ़ तो मौलाना स्वयं फ़ना की अवस्था में होने के कारण बोलने में असमर्थ हैं, और दूसरी तरफ़ प्रियतम इतना महान और अद्वितीय है कि उसे साधारण भाषा में बयान ही नहीं किया जा सकता। यहाँ वर्णन करने की असमर्थता ही अपने आप में सबसे बड़ा वर्णन बन जाती है, जो प्रियतम की महानता और आशिक की विवशता को एक साथ प्रकट करती है। यह अवस्था इतनी गहरी है कि इसमें सामान्य सूफ़ी नियम, जैसे 'इब्न-उल-वक़्त' (क्षण में जीने वाला) होना, भी लागू नहीं होते। इसीलिए मौलाना अपनी बात को अगले समय के लिए टाल देते हैं, क्योंकि फ़ना की स्थिति में मौन ही सबसे सच्ची अभिव्यक्ति है।

Dalam bait ini, Rumi berbicara dari maqam fana (peleburan diri), sebuah keadaan di mana wujud sang salik telah lebur dalam Sang Kekasih dan kesadaran pribadi telah sirna. Bait ini adalah jawaban Rumi terhadap permintaan 'Jiwa'-nya untuk mengisahkan kembali 'keadaan-keadaan yang menggembirakan' sebagai pemenuhan 'hak persahabatan'. Rumi menolak dengan menyatakan bahwa dirinya berada dalam kondisi fana, di mana pemahamannya tumpul dan ia tak sanggup lagi memuji secara layak.

Paruh pertama bait, "Apa yang bisa kukatakan, sedang satu urat nadiku pun tak sadar?", secara gamblang menyatakan keadaan mabuk ilahi dan ketidaksadaran dirinya. Ia bukan lagi pribadi yang sadar (mufīq) yang mampu merangkai kata-kata yang pantas dan terukur. Paruh kedua, "Bagaimana mengurai Sang Kekasih, yang tiada tara dan bandingan?", menggambarkan Sang Kekasih—baik merujuk pada Syams Tabrizi maupun Tuhan—sebagai sosok yang begitu tunggal dan tak tertandingi (yār nīst). Dengan demikian, ada dua lapis ketidakmungkinan: di satu sisi, sang pecinta berada dalam kondisi lebur dan tak sadar; di sisi lain, yang dicinta memiliki keagungan yang tak terlukiskan oleh bahasa biasa.

Ketidakmampuan untuk berbicara ini, bagi Rumi, justru menjadi puncak dari pujian dan adab seorang pecinta. Inilah sebabnya ia menunda penjelasannya tentang derita kerinduan ke lain waktu, meskipun hal itu tampak bertentangan dengan ajaran Sufi untuk menjadi Ibn al-Waqt (putra sang waktu, hidup di saat ini). Dalam keadaan fana, hukum ruang dan waktu biasa runtuh, dan kebisuan menjadi bentuk kejujuran tertinggi.

En este verso, Rumi habla desde la estación espiritual del fanā (aniquilación), un estado en el que el ser del buscador se disuelve en el Amado y la conciencia personal desaparece. El verso es una respuesta a su propia Alma, que le ruega que hable de sus «estados gozosos» con su maestro, Shams de Tabriz. Rumi se niega, argumentando que se encuentra en un estado de éxtasis tan abrumador que ha perdido la conciencia ordinaria.

La primera parte, «Qué he de decir, si ni una vena en mí consciente está», describe explícitamente esta pérdida del yo. Ya no es una persona con la lucidez necesaria para formular palabras adecuadas. La segunda parte describe al Amado (sea Shams o Dios) como «un Amigo que no tiene par», es decir, alguien sin igual, incomparable y único. La lógica es doble: por un lado, el que habla está incapacitado por el éxtasis; por otro, el sujeto a describir es tan sublime que trasciende el lenguaje.

Este verso encapsula la paradoja mística donde la incapacidad de hablar se convierte en la forma más elocuente de alabanza. El silencio o la confesión de la propia impotencia es el tributo más elevado a una realidad que no puede ser contenida en palabras. Por ello, en los versos siguientes, Rumi pospone su explicación para «otro momento», desafiando la norma sufí de ser un Ibn al-Waqt (hijo del momento), pues en el estado de fanā, las reglas del tiempo ordinario se disuelven.

此联诗出自鲁米与其“灵魂”（或理智）的一段对话。灵魂恳请鲁米，念及旧日情谊，讲述那些“喜乐之境”。鲁米却以阿拉伯语作答，称自己正处于“消融”（فنا, fanā）之中，理解力已然迟钝，无法献上恰如其分的赞颂。他引用先知穆罕默德的祷词“我无法尽数对你的赞美”，并言明“不清醒者”（غیر المفیق, ghayr al-mufīq）所说的一切皆为“不相称”（لا یلیق, lā yalīq）之语。

在此背景下，本联诗应运而生。“我能言说何物，周身血脉无一清醒？”这句直白地宣告了鲁米自身已臻于忘我与消融之境，不再是那个能言辞审慎、措辞得体的常人。诗的后半句，“如何描摹那位至友，祂本无匹无双？”，则描绘了至爱的属性。此处的“友”（یار, yār）既可指其精神导师夏姆斯，亦可指真主。说祂“无友”，意为祂“无与伦比”、“无可匹敌”。因此，鲁米面临双重困境：一方面，他自己沉浸于消融的无意识状态；另一方面，至爱本身又如此独一无二、宏伟壮丽，非凡俗语言所能描摹。这句诗展现了修行者在消融境界中所达到的巅峰，以及爱者在至爱面前那种热烈而无助的虔诚。这种无力言说本身，即是最高形式的言说。

正因如此，鲁米在紧随其后的诗句中，请求将“这离别之苦与泣血之心”的讲述“暂且搁置，留待他时”。这种拖延，与苏非“活在当下”（ابن‌الوقت, Ibn al-Waqt）的教诲似乎相悖。然而，在“消融”的境界里，时空的常规法则已然瓦解。此刻，沉默与延迟，恰恰是真理的体现与爱者最高的礼节。

در این بیت، مولانا از مقام «فنا» سخن می‌گوید؛ حالتی که در آن، وجود سالک در معشوق محو می‌شود و هشیاری فردی‌اش از میان می‌رود. این بیت در پاسخ به درخواست «جان» مولاناست که از او می‌خواهد از «خوش‌حالی‌ها» و حق صحبت دیرینه سخن بگوید. مولانا اما با استناد به اینکه در حالت فناست و فهمش کُند شده، خود را ناتوان از ستایش شایستهٔ معشوق می‌داند.

مصراع اول، «من چه گویم یک رگم هشیار نیست»، بیان صریح همین حالت بی‌خودی و فناست. او دیگر آن فرد «مُفیق» (هشیار و به‌خودآمده) نیست که بتواند کلامی سنجیده و درخور بگوید. مصراع دوم، «شرح آن یاری که او را یار نیست»، به وصف معشوق می‌پردازد. این «یار» که می‌تواند شمس تبریزی یا خداوند باشد، بی‌همتا و بی‌نظیر است. عبارت «او را یار نیست» به معنای «مانند ندارد» است.

بنابراین، دو مانع برای سخن گفتن وجود دارد: از یک سو، گوینده (عاشق) در حالت بی‌خودی و مستی روحانی است و از سوی دیگر، موضوع سخن (معشوق) چنان یگانه و باعظمت است که در قالب کلمات نمی‌گنجد. در واقع، این ناتوانی در توصیف، خود رساترین وصف از عظمت معشوق و اوج مقام عاشق است. به همین دلیل مولانا در بیت بعدی، شرح این حال را به وقتی دیگر موکول می‌کند، چرا که در عالم فنا، سکوت و به تعویق انداختن سخن، عین ادب و حقیقت‌گویی است.

In this couplet, Mowlana speaks from the profound state of fanā (annihilation), where the seeker's individual being is effaced in the Beloved, and ordinary consciousness has completely departed. This follows a dialogue where Mowlana's 'Soul' (or intellect) urges him to speak of 'joyful states' in fulfillment of the 'right of companionship.' However, Mowlana responds that he is in fanā, his understanding blunted, and thus unable to offer adequate praise. He explains that anything uttered by the ghayr al-mufīq (the unconscious or un-awake one) would be lā yalīq (unbefitting).

The first line, "What can I say, when not a single vein of mine is conscious?" explicitly declares his state of self-unconsciousness and fanā. He is no longer the 'awake' and ordinary person capable of measured and fitting words. The second line, "How can I describe that Beloved who has no peer?" describes the Beloved (who can be Shams or God) as 'matchless' and 'incomparable.' The Beloved is so singular and unique that no language can adequately capture His essence. Therefore, Mowlana highlights a dual inability: his own state of unconsciousness in fanā, and the Beloved's supreme, indescribable majesty.

This verse beautifully illustrates the pinnacle of a seeker's journey in fanā and the lover's ardent yet helpless devotion. Mowlana, in his very inability to describe, conveys the ultimate grandeur of the Beloved and the lover's utter humility and powerlessness. This paradox means that the inability to describe becomes a description in itself. This profound state also explains why Mowlana postpones further descriptions of separation and longing, as the rules of ordinary time and space, including the Sufi principle of being an 'Ibn al-Waqt' (son of the moment), do not apply in the ocean of self-unconsciousness.

In diesem Vers spricht Rumi aus der mystischen Station des Fanā (arabisch für „Entwerdung“), einem Zustand, in dem das Sein des Suchenden im Geliebten ausgelöscht ist und das persönliche Bewusstsein schwindet. Unmittelbar davor hatte Rumis Seele ihn aufgefordert, von den „freudvollen Zuständen“ zu erzählen. Rumi lehnt dies ab und erklärt, er sei im Zustand des Fanā, sein Verstand sei abgestumpft und er könne kein angemessenes Lob aussprechen. Dieser Vers ist die poetische Begründung dafür.

Die erste Hälfte, „Was soll ich sagen? Nicht eine Ader in mir ist bei Sinnen“, beschreibt explizit diesen Zustand der Selbstvergessenheit. Rumi ist nicht mehr der gewöhnlich wache Mensch, der überlegte Worte finden könnte. Er ist, wie er im vorigen Vers sagt, ein ghayr al-mufīq (ein Nicht-Erwachter), und was immer ein solcher sagt, ist unpassend (lā yalīq).

Die zweite Hälfte beschreibt den Geliebten: „die Beschreibung jenes Freundes, dem kein Freund zur Seite ist“. Der Ausdruck „ihm ist kein Freund zur Seite“ (ū-rā yār nīst) bedeutet hier „er ist ohnegleichen“, „unvergleichlich“. Dieser Geliebte kann sowohl sein Meister Schams-e Tabrizi als auch Gott sein. Die Unmöglichkeit der Beschreibung ergibt sich also aus zwei Gründen: der Unzulänglichkeit des Sprechers, der im Fanā ist, und der unbeschreiblichen Erhabenheit des Geliebten. In dieser Unfähigkeit, zu sprechen, liegt die höchste Form der Beschreibung und der Ehrfurcht.