قرائت› دفتر ۱› بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی› بیت ۱۵۸۵
M1:1585 — زلت او به ز طاعت نزد حق / پیش کفرش جمله ایمانها خلَق
M1:1585
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
لغزش و خطای عارف واصل در نزد خداوند از طاعت و بندگی زاهدان خشک برتر است و کفر او که در واقع عین توحید است، همهٔ ایمان‌های ظاهری و تقلیدی را بی‌اعتبار می‌کند.
این بیت در ادامهٔ توصیف مقام والای «عقول الهی» یا عارفان کامل بیان می‌شود. مولانا با زبانی متناقض‌نما (paradoxical) می‌خواهد بگوید که معیارهای الهی با معیارهای بشری و ظاهری کاملاً متفاوت است.
«زلّت او بِه ز طاعت»: «زلّت» در اینجا به معنای خطای سهوی یا ترک اولیٰ است، نه گناه عمدی. از آنجا که عارف کامل غرق در دریای عشق و معرفت الهی است، حتی اگر سهواً لغزشی از او سر بزند، این لغزش که از سر غفلت لحظه‌ای است، در نزد خداوند از عبادات حسابگرانه و ریاکارانهٔ دیگران ارزشمندتر است. زیرا نیت و حال درونی عارف، پیوسته متوجه حق است.
«پیش کفرش جمله ایمانها خَلَق»: «کفر» در اینجا به معنای رایج آن (انکار خدا) نیست، بلکه در اصطلاح عرفانی به معنای «پوشاندن» است. عارف با رسیدن به توحید محض، از همهٔ باورهای محدودکننده، تعلقات دنیوی و حتی ایمان‌های تقلیدی و ظاهری عبور می‌کند. او به مقامی می‌رسد که جز خدا هیچ چیز را نمی‌بیند. این «کفر ورزیدن» به ماسوی‌الله (هرچه غیر از خداست)، در حقیقت، عمیق‌ترین و خالصانه‌ترین شکل ایمان است. در برابر چنین ایمانی، باورهای سطحی و آمیخته به شرک خفی که مردم عادی آن را «ایمان» می‌نامند، کهنه و بی‌مقدار به نظر می‌رسد.
- زلت
- لغزش، خطا، گناه سهوی
- به ز
- بهتر از
- کفرش
- در اینجا: کفر عارفانه، یعنی پشت کردن به هرچه غیر از خداست
- خَلَق
- کهنه، فرسوده، مندرس
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.
پرسش‌های خوانندگان0
هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.