قرائت› دفتر ۱› بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی› بیت ۱۵۸۷
M1:1587 — صورتش بر خاک و جان بر لامکان / لامکانی فوق وهم سالکان
M1:1587
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت به وضعیت عارف کامل اشاره دارد که گرچه جسمش در این دنیای مادی زندگی می‌کند، اما روح و حقیقت وجودش در عالمی بی‌مکان و متعالی سیر می‌کند که حتی برای دیگر پویندگان راه حق نیز قابل تصور نیست.
مولانا در اینجا به توصیف مقام انسان کامل یا عارف واصل می‌پردازد. این فرد، که در ابیات قبل به «مرغی ضعیف» با باطنی سلیمانی تشبیه شده، دارای دو وجه است: وجه ظاهری و جسمانی او که مانند همهٔ انسان‌ها بر روی زمین و در قید مکان و زمان است («صورتش بر خاک»)، و وجه باطنی و روحانی او که در «لامکان» به سر می‌برد.
«لامکان» در عرفان مولانا صرفاً به معنای نبودِ مکان فیزیکی نیست، بلکه اشاره به مرتبه‌ای از وجود دارد که ورای ابعاد مادی و حتی فراتر از تصورات و خیالات ذهنی است. به همین دلیل مولانا تأکید می‌کند که این لامکان، «فوق وهم سالکان» است؛ یعنی حتی کسانی که در مسیر سلوک و معرفت گام برمی‌دارند و با عوالم معنوی آشنا هستند، قادر به درک کامل آن نیستند. این مقام، جایگاه اتصال کامل با حقیقت الهی است که از هرگونه تعین و محدودیتی، از جمله مکان، آزاد است.
بنابراین، این بیت تضاد میان ظاهر و باطن عارف را به تصویر می‌کشد: او در عین حضور در میان خلق و زندگی در جهان مادی، با روح خود در عالمی بی‌نهایت و وصف‌ناپذیر حضور دارد و هر لحظه معراجی خاص را تجربه می‌کند.
- لامکان
- عالم بی‌مکان، جهان معنوی و غیرمادی، مرتبه وجودی فراتر از ابعاد فیزیکی.
- وهم
- پندار، گمان، خیال، قدرت تصور و خیال‌پردازی ذهن.
- سالکان
- جمع سالک، پویندگان راه حق، رهروان طریقت و عرفان.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.
پرسش‌های خوانندگان0
هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.