M1:1825 — دوست دارد یار این آشفتگی / کوشش بیهوده به از خفتگی

این بیت در ادامهٔ توصیف حال تاجری است که در آتش عشق و درد می‌سوزد و مانند غریقی که برای نجات جانش به هر سو چنگ می‌اندازد، دست و پا می‌زند. مولانا این آشفتگی و تقلای ظاهراً بی‌هدف را ستایش می‌کند.

از دیدگاه عرفانی، «یار» یا معشوق حقیقی (خداوند)، خودِ این تلاش و بی‌قراری بنده را دوست دارد، نه لزوماً رسیدن به یک نتیجهٔ مشخص را. «کوشش بیهوده» به معنای تلاشی است که شاید از دید انسان عاقبت‌اندیش بی‌ثمر به نظر برسد، اما در نگاه معنوی، نفسِ در حرکت بودن و دست نکشیدن از طلب، ارزشمند است. این کوشش، نشان‌دهندهٔ زنده بودنِ روح و صدق در طلب است.

نقطهٔ مقابل این «آشفتگی»، «خفتگی» است؛ یعنی سکون، یأس، تنبلی و رضایت دادن به وضع موجود. در مسیر سلوک، بزرگترین خطر، توقف و بی‌عملی است. بنابراین، حتی اگر تلاش‌های سالک پر از خطا و تناقض باشد، همین که در حال تکاپو است، محبوب درگاه الهی است، زیرا نشان می‌دهد که از طلب باز نایستاده است.