قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۰۵ - نالیدن ستون حنانه چون برای پیغامبر صلی الله علیه و سلم منبر ساختند کی جماعت انبوه شد گفتند «ما روی مبارک ترا به هنگام وعظ نمیبینیم» و شنیدن رسول و صحابه آن ناله را و سؤال و جواب مصطفی صلی الله علیه و سلم با ستون صریح› بیت ۲۱۳۳
M1:2133 — که به ظن تقلید و استدلالشان / قایمست و جمله پر و بالشان
M1:2133
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
ایمان و معرفت این افراد مقلد، بر پایهی سست گمانهزنیهای عقلی و پیروی کورکورانه بنا شده است و به همین دلیل، با کوچکترین شبههای فرو میریزد.
مولانا در ادامهی داستان «ستون حنّانه» (ستونی که از فراق پیامبر ناله سر داد)، به تفاوت میان دو گروه از مؤمنان میپردازد: عارفان صاحب شهود و مقلدان اهل استدلال.
این بیت، وضعیت گروه دوم را توصیف میکند. «پر و بال» در اینجا استعاره از تمام توانایی و ابزار پرواز معنوی و فکری یک شخص است. مولانا میگوید که کل سرمایهی فکری و ایمانی این گروه، چیزی جز «ظن» یا گمان نیست. این گمان از دو منبع تغذیه میشود: یکی «تقلید» یعنی پیروی بدون تحقیق از دیگران، و دیگری «استدلال» یعنی تلاش برای رسیدن به حقیقت تنها با ابزار عقل جزئی و منطق.
از دیدگاه مولانا، هر دوی اینها پایههایی لرزان برای ایمان هستند. ایمانی که بر پایهی تقلید و استدلال صرف بنا شده باشد، در برابر شبهات بسیار آسیبپذیر است. همانطور که در بیت بعدی میگوید، شیطان به سادگی میتواند با انداختن یک شبهه، کل بنای ایمان این «کوران» را واژگون کند. در مقابل، ایمان اهل شهود و معرفت مستقیم، مانند کوه استوار است، زیرا بر پایهی تجربه و دیدن حقیقت است، نه شنیدن و استنتاج کردن.
- ظن
- گمان، پندار، حدس
- تقلید
- پیروی کورکورانه، دنبالهروی بدون تحقیق و درک شخصی
- استدلال
- دلیل آوردن، استنتاج عقلی و منطقی
- قایمست
- قائم است، استوار است، برپا است
- جمله
- همه، تمام
- پر و بال
- کنایه از توانایی، ابزار حرکت و پیشرفت، کل سرمایه و دارایی (معنوی)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.