قرائت دفتر ۱ بخش ۱۱۷ - در بیان آنک جنبیدن هر کسی از آنجا کی ویست هر کس را از چنبرهٔ وجود خود بیند تابهٔ کبود آفتاب را کبود نماید و سرخ سرخ نماید چون تابه‌ها از رنگها بیرون آید سپید شود از همه تابه‌های دیگر او راست‌گوتر باشد و امام باشد بیت ۲۳۸۸

M1:2388 — چونک نامحرم در آید از درم / پرده در پنهان شوند اهل حرم

چونک نامحرم در آید از درمپرده در پنهان شوند اهل حرم
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M1:2388

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هنگامی که نامحرمی از درِ من وارد شود، اهل حرم (حقایق) پشت پرده پنهان می‌شوند. معنا: این بیت بیان می‌کند که حقایق پنهان و اسرار معنوی تنها برای دل‌های محرم و آماده آشکار می‌شوند و از دسترس ناآشنایان پوشیده می‌مانند.

شرح

من معتقدم این بیت، دریچه‌ای گشاده به یکی از ارکان شیوه سخن‌گفتن مولاناست. نامحرم در اینجا نه به معنای بیگانه‌ای صرف، بلکه اشاره به کسی است که دلش برای پذیرش اسرار معنوی آماده نیست، ظرفیتش نارساست، یا چشمانش تاب نور حقیقت را ندارد. اهل حرم را می‌توان استعاره‌ای دید از خودِ حقایق و رازهای عالم غیب که طبعی حیاگون و ظریف دارند. مولانا این رازها را به دخترکان ستیر و پرده‌نشینی تشبیه می‌کند که در حضور اغیار، چهره می‌پوشانند و به کنج خلوت می‌روند تا از نگاه‌های بی‌مهر و نابجا در امان باشند. این پرده‌نشینی، نه از بخل گوینده، که از مصلحت شنونده است. همچنان که خود در جای دیگری می‌گوید: «نکته‌ها چون تیغ پولاد است تیز / گر نداری تو سپر واپس گریز.» این سخنان می‌تواند جامه جان را بدرد و آسیب‌رسان باشد، اگر مخاطب سپر لازم را برای حراست از خویش نداشته باشد. این رویکرد را می‌توان در تقابل با برخی دیدگاه‌های دیگران گذاشت؛ مثلاً حافظ در شرایطی خاص توصیه به کتمان راز می‌کند، حتی از شمعی که سر بریده است، اما مولانا محور کتمان و آشکارگی را بر محرمیت و نامحرمیت مخاطب می‌گذارد. به محرم، راز آشکار می‌شود؛ به نامحرم، خود را در پس پرده پنهان می‌سازد. این تدبیری حکیمانه است برای حفظ پاکیزگی اسرار و مصونیت دل‌های ناتوان.

نکات کلیدی

  • حقایق معنوی خود را از نامحرمان پنهان می‌دارند.
  • ظرفیت و آمادگی مخاطب شرط درک و دریافت اسرار است.
  • مولانا از آشکارگویی اسرار برای نااهلان پرهیز می‌کند؛ این تدبیری حکیمانه است.
  • رازها مانند «اهل حرم» هستند که نیاز به حریم و حفاظت دارند.

Sources: d1-s18 · 01:11:36

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.