قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفه› بیت ۲۸۳۶
M1:2836 — لطف آب بحر کو چون کوثرست / سنگریزهش جمله در و گوهرست
M1:2836
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، تأثیر معنوی یک وجود الهی یا یک حقیقت متعالی را توصیف میکند که آنچنان قدرتمند است که هر چیز بیارزشی را در تماس با خود، به گوهری گرانبها تبدیل میکند.
مولانا در این بخش از مثنوی، در حال تبیین این اصل است که کیفیت یک منبع، به هرچه از آن سرچشمه میگیرد سرایت میکند. همانطور که آب لولهها طعم آب حوض اصلی را میگیرد، صفات یک پادشاه نیز در رعیتش جاری میشود. این اصل به ساحت معنوی نیز تعمیم داده میشود: «شاهنشاه جان» (خداوند یا حقیقت مطلق) و نیروهای متعالی همچون «عقل» و «عشق»، تمام وجود انسان را تحت تأثیر خود قرار میدهند.
این بیت، اوج این تصویرسازی است. مولانا «لطف» یا فیض الهی را به دریایی تشبیه میکند که آبش همچون «کوثر» (جویبار بهشتی) حیاتبخش و پاک است. قدرت دگرگونکنندهی این دریای معنوی چنان عظیم است که حتی پیشپاافتادهترین و بیارزشترین چیزها («سنگریزه») در آن به باارزشترین چیزها («مروارید و گوهر») تبدیل میشوند.
این بیت در واقع یک تمثیل برای تأثیر یک انسان کامل، یک مرشد، یا خود حقیقت الهی بر سالک است. وقتی کسی در معرض چنین فیض و لطفی قرار میگیرد، تمام وجودش، حتی پستترین و ناچیزترین جنبههایش، پالایش یافته و ارزشمند میشود. این دگرگونی، ذاتی و بنیادین است، نه سطحی و ظاهری.
- کوثر
- نام چشمه یا رودی در بهشت که در قرآن به آن اشاره شده است؛ نماد خیر فراوان و برکت الهی.
- بحر
- دریا؛ در ادبیات عرفانی اغلب نماد حقیقت الهی، ذات خداوند یا وجود بیکران است.
- سنگریزه
- سنگ کوچک و خرد؛ در اینجا نماد امور بیارزش، جنبههای پست وجود یا انسانهای معمولی است.
- در و گوهر
- مروارید و جواهر؛ نماد امور ارزشمند، صفات متعالی و انسانهای به کمالرسیده.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.