قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۴۹ - گفتن مهمان یوسف علیهالسلام کی آینهای آوردمت کی تا هر باری کی در وی نگری روی خوب خویش را بینی مرا یاد کنی› بیت ۳۲۲۴
M1:3224 — علت ابلیس انا خیری بُدست / وین مرض در نفس هر مخلوق هست
M1:3224
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
ریشۀ بیماری معنوی ابلیس، خودبرتربینی او بود و این مرضِ خطرناک در نفسِ همۀ انسانها نیز نهفته است.
مولانا در این بیت به ریشۀ اصلیترین بیماری روح انسان، یعنی «پندار کمال» و خودبرتربینی، اشاره میکند. او این بیماری را به سرمنشأ طغیان ابلیس بازمیگرداند. وقتی خداوند به فرشتگان دستور داد تا در برابر آدم سجده کنند، ابلیس با گفتن «أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ» (من از او بهترم) از این فرمان سرپیچی کرد. به باور مولانا، این تکبر و احساس برتری، علت سقوط او بود.
نکتۀ کلیدی بیت این است که این «مرض» تنها به ابلیس اختصاص ندارد، بلکه همچون بذری سمی در «نفسِ هر مخلوق» وجود دارد. این همان غرور و خودبینیای است که مانع از شناختن نقصهای خود میشود. تا زمانی که انسان، مانند ابلیس، خود را کامل و برتر از دیگران میبیند، راه هرگونه رشد و کمال معنوی را بر خود میبندد. ابیات پیشین نیز بر همین نکته تأکید داشتند که بزرگترین مانع در راه رسیدن به خدا، «پندار کمال» است و این بیت، این پندار را «بیماری ابلیسی» مینامد که در وجود همۀ ما潜伏 (کمین) کرده است.
- انا خیری
- برگرفته از آیۀ قرآن «أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ»: «من از او بهترم»، کنایه از خودبرتربینی و تکبر.
- بُدست
- شکل قدیمی «بوده است» یا «است».
- نفس
- در اینجا به معنی «خودِ» درونی، منِیت، ego.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.