قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۵۰ - مرتد شدن کاتب وحی به سبب آنک پرتو وحی برو زد آن آیت را پیش از پیغامبر صلی الله علیه و سلم بخواند گفت پس من هم محل وحیم› بیت ۳۲۹۳
M1:3293 — هر که را در دل شک و پیچانیَست / در جهان او فلسفی پنهانیست
M1:3293
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید هر انسانی که در باطن خود دچار شک و وسوسههای فکری پیچیده است، در حقیقت مانند فیلسوفی است که به جای تسلیم در برابر حقیقت معنوی، به انکار و چون و چرا میپردازد.
مولانا در این بخش از مثنوی، «فلسفی» را نه به معنای مطلق کلمه، بلکه به عنوان نمادی برای عقلگرایی افراطی و منکرِ حقایق معنوی به کار میبرد. او پیش از این بیت، از فیلسوفی سخن گفته که نالهی ستون حنّانه را انکار میکند و آن را توهم و خیال میپندارد. مولانا این انکار را نشانهی بیگانگی از عالم معنا و اسارت در دام شک میداند.
این بیت، آن مفهوم خاص را به یک اصل کلی تبدیل میکند: مشکل فقط فیلسوفان حرفهای نیستند. هر کسی، حتی اگر ظاهراً اهل ایمان باشد، اما در دل خود با شک و تردیدهای مداوم و پیچیده دست به گریبان باشد، در باطن یک «فیلسوف پنهان» است. این «فلسفی بودن» در اینجا صفتی منفی است و به معنای گرایشی درونی به زیر سؤال بردن تجربههای روحانی و تکیهی صرف بر استدلالهای خشک عقلی است.
به گفتهی مولانا، این شک درونی مانند یک «رگ» پنهان است که هرچند وقت یکبار خود را نشان میدهد و چهرهی معنوی فرد را تیره و تار میکند. بنابراین، این بیت هشداری است به سالک که مراقب این گرایش پنهان در وجود خود باشد، زیرا میتواند ایمان او را از درون نابود کند.
- پیچانی
- پیچیدگی، آشفتگی فکری، شک و تردیدهای درهمتنیده
- فلسفی
- در اینجا: فرد شکاک و عقلگرای افراطی که منکر امور معنوی است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.