M1:778 — مادرِ بتها بتِ نفس شماست / زانک آن بت مار و این بت اژدهاست

مولانا در اینجا داستان پادشاه یهودی را که بتی در کنار آتش قرار داده بود تا مردم را به پرستش آن وادارد، به یک حقیقت درونی و روانشناختی پیوند می‌زند. او می‌گوید آن بت سنگی و چوبی که پادشاه ساخته، در برابر بتِ واقعی که در درون هر انسانی وجود دارد، یعنی «نفس امّاره»، بسیار ناچیز است.

تصویرسازی مولانا بسیار گویاست: بت بیرونی مانند یک «مار» است؛ خطرناک است، اما قابل شناسایی و مهار کردن است. اما «نفس» مانند یک «اژدها» است؛ موجودی افسانه‌ای، بسیار بزرگتر، قوی‌تر و فریبکارتر که به راحتی دیده نمی‌شود و مبارزه با آن به مراتب دشوارتر است. در واقع، همه‌ی بتهای بیرونی و شرک‌های ظاهری، زاییده‌ی همین بت درونی هستند. تا زمانی که انسان این اژدهای نفس را در درون خود شکست ندهد، همواره در معرض ساختن یا پرستیدن بتهای بیرونی خواهد بود. این بیت، محور اصلی بحث مولانا در این بخش است: مبارزه‌ی واقعی، مبارزه‌ای درونی است، نه بیرونی.