M4:1295 — جمله حرفتها یقین از وحی بود / اول او لیک عقل آن را فزود

مولانا در این بخش از مثنوی، ریشهٔ دانش‌های بشری مانند پزشکی و نجوم را به وحی پیامبران بازمی‌گرداند. او داستان حضرت سلیمان را مثال می‌زند که خواص دارویی گیاهان را مستقیماً از خودشان و به الهام الهی می‌آموخت و سپس این دانش را به طبیبان منتقل می‌کرد.

این بیت، نظریهٔ مولانا را در مورد رابطهٔ «وحی» و «عقل» خلاصه می‌کند. او معتقد است که دانش‌های بنیادین و فنون اصلی، ابداع عقل جزئی و محدود انسان نیستند، بلکه از منبعی بالاتر، یعنی وحی، سرچشمه گرفته‌اند. عقل بشری به تنهایی و بدون یک راهنمای الهی (اوستا یا پیامبر) نمی‌تواند یک فن یا حرفه را از هیچ ابداع کند. نقش عقل، «افزودن» و گسترش دادن آن دانش اولیه است، نه خلق کردن آن.

بنابراین، مولانا ضمن تأیید جایگاه وحی به عنوان منشأ اصلی معرفت، نقش عقل را نیز نادیده نمی‌گیرد. عقل مانند شاگردی است که اصول اولیه را از «صاحب وحی» می‌آموزد و سپس با تلاش و استدلال خود، آن را توسعه می‌دهد و به جزئیاتش می‌افزاید. این دیدگاه، هم برای وحی و هم برای عقل جایگاهی مشخص و مکمل تعریف می‌کند.