قرائت› دفتر ۴› بخش ۵۶ - در تفسیر این حدیث مصطفی علیهالسلام کی ان الله تعالی خلق الملائکة و رکب فیهم العقل و خلق البهائم و رکب فیها الشهوة و خلق بنی آدم و رکب فیهم العقل و الشهوة فمن غلب عقله شهوته فهو اعلی من الملائکة و من غلب شهوته عقله فهو ادنی من البهائم› بیت ۱۵۰۸
M4:1508 — مرده گردد شخص کو بیجان شود / خر شود چون جان او بیآن شود
M4:1508
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
همانگونه که بدن بدون روح، مرده به حساب میآید، روح انسان نیز اگر از آن حقیقت معنوی و عقلانی تهی شود، او را تا حد یک حیوان پست میکند.
مولانا در اینجا به مقایسهای تکاندهنده دست میزند تا سقوط انسان را به مرتبهی حیوانی به تصویر بکشد. او میگوید دو نوع «مرگ» وجود دارد: مرگ جسمانی و مرگ روحانی.
در مصراع اول، یک حقیقت بدیهی را یادآوری میکند: وقتی جان از بدن خارج شود، شخص میمیرد و جسم به یک لاشه تبدیل میشود. این مرگی است که همه میشناسیم.
اما در مصراع دوم، مرگ به مراتب هولناکتری را معرفی میکند. میگوید «جان» انسان نیز میتواند بمیرد. مرگِ جان چیست؟ زمانی است که از «آن» حقیقت متعالی خالی شود. با توجه به ابیات قبل، «آن» همان «وصف جبرئیلی» یا عقل الهی است که وجه تمایز انسان و حیوان است. وقتی این جوهر معنوی از روح انسان رخت بربندد و تنها شهوت و غضب حیوانی باقی بماند، خودِ آن روح زنده به یک روح حیوانی بدل میشود و صاحبش را به یک «خر» تبدیل میکند. این سقوط از انسانیت، در نظر مولانا، مرگی بدتر از مرگ جسم است، زیرا اصل و هویت انسان را نابود میکند.
- کو
- که او
- بیآن
- بدون «آن چیز»، که در اینجا به معنای «آن حقیقت معنوی» یا عقل الهی است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.