قرائت› دفتر ۴› بخش ۵۶ - در تفسیر این حدیث مصطفی علیهالسلام کی ان الله تعالی خلق الملائکة و رکب فیهم العقل و خلق البهائم و رکب فیها الشهوة و خلق بنی آدم و رکب فیهم العقل و الشهوة فمن غلب عقله شهوته فهو اعلی من الملائکة و من غلب شهوته عقله فهو ادنی من البهائم› بیت ۱۵۱۳
M4:1513 — خردهکاریهای علم هندسه / یا نجوم و علم طب و فلسفه
M4:1513
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این گروه از انسانها که اسیر شهوت شدهاند، ممکن است در علوم دنیوی مانند هندسه، نجوم، طب و فلسفه به ظرافتها و پیچیدگیهای شگفتانگیزی دست یابند.
این بیت در ادامهی توصیف گروهی از انسانهاست که به گفتهی مولانا، عقلشان مغلوب شهوتشان شده و از حیوانات نیز پستتر گشتهاند. مولانا با ذکر نمونههایی از دستاوردهای بشری، نکتهای ظریف را بیان میکند: این گروه، با وجود سقوط معنوی، همچنان میتوانند در علوم و فنون دنیوی بسیار ماهر و دقیق باشند. بیت قبل از بافتن پارچههای زربفت و صید مروارید از دریا سخن گفت و این بیت، فهرست را با علوم نظری و عقلی مانند هندسه، نجوم، پزشکی و حتی فلسفه تکمیل میکند.
نکتهی اصلی مولانا این است که این علوم، هرچقدر هم که دقیق و پیچیده باشند، اگر صرفاً در خدمت دنیا و بقای حیوانی انسان باشند و راهی به سوی حقیقت و عالم معنا نگشایند، ارزشی ندارند. ابیات بعدی این موضوع را کاملاً روشن میکنند و این دانشها را به «ساختن آخور» برای جنبهی حیوانی وجود تشبیه میکنند (بنای آخورست). بنابراین، این بیت نه رد خودِ این علوم، بلکه نقد کاربست آنها در غیاب معرفت حقیقی و معنوی است.
- خردهکاریها
- کارهای دقیق، ظرافتها، نکات باریک و پیچیده
- هندسه
- علم اندازهگیری و اشکال، ریاضیات فضایی
- نجوم
- علم ستارهشناسی، اخترشناسی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.