M4:1850 — از پی روپوش عامه در بیان / وحی دل گویند آن را صوفیان

مولانا در ابیات پیشین، از پیش‌بینی شگفت‌انگیز بایزید بسطامی دربارهٔ تولد و ویژگی‌های ابوالحسن خرقانی سخن گفته است. او تأکید می‌کند که این نوع آگاهی، نه از ستاره‌شناسی و رمل و خواب، بلکه مستقیماً از جانب حق و نوعی الهام الهی (وحی حق) است.

اما چرا صوفیان به چنین دریافتی «وحی دل» می‌گویند و نه «وحی حق»؟ این بیت پاسخ می‌دهد: این یک اصطلاح‌سازی برای «پوشاندن» حقیقت از گوش نامحرمان و عوام است. کلمهٔ «وحی» به طور خاص به الهامی اطلاق می‌شود که بر پیامبران نازل می‌شود و استفاده از آن برای عارفان می‌توانست سوءتفاهم‌های کلامی و فقهی بزرگی ایجاد کند و آن‌ها را به کفر متهم سازد.

بنابراین، صوفیان با افزودن قید «دل»، هم به منشأ درونی و قلبی این الهام اشاره می‌کنند و هم آن را از وحی نبوی متمایز می‌سازند. این کار نوعی رعایت ظواهر و محافظه‌کاری در بیان تجربه‌های عرفانی عمیق است تا هم اصل معنا حفظ شود و هم از انکار و خشم کسانی که با این عوالم بیگانه‌اند، در امان بمانند. «روپوش» در اینجا به معنای پرده و حجابی است که بر روی یک حقیقت برای محافظت از آن کشیده می‌شود.