قرائت› دفتر ۴› بخش ۷۴ - رقعهٔ دیگر نوشتن آن غلام پیش شاه چون جواب آن رقعهٔ اوّل نیافت› بیت ۱۹۶۵
M4:1965 — راه آبش بسته شد شد بینوا / از درون خویشتن جو چشمه را
M4:1965
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
دانش اکتسابی که از بیرون میآید، ممکن است قطع شود و تو را درمانده کند؛ بنابراین باید به دنبال سرچشمهٔ دانش الهی در درون خود باشی.
مولانا در این بخش از مثنوی، دو نوع عقل و دانش را از هم متمایز میکند: یکی «عقل تحصیلی» یا اکتسابی که مانند جوی آبی است که از بیرون به خانهٔ وجود انسان وارد میشود و دیگری «عقل بخششی» یا خدادادی که همچون چشمهای از درون جان میجوشد.
این بیت نتیجهٔ تمثیل بیت قبل است. در آنجا، عقل اکتسابی به جویهایی تشبیه شده که آب را از کوچهها به خانهای میرسانند. در این بیت، مولانا هشدار میدهد که اگر مسیر این جویهای بیرونی مسدود شود (مثلاً استادی نباشد، کتابی در دسترس نباشد، یا حافظه یاری نکند)، این نوع دانش قطع شده و انسان «بینوا» و تهیدست میگردد.
راهحل مولانا رویگردانی از وابستگی صرف به منابع بیرونی و توجه به منبع درونی است: «از درون خویشتن جو چشمه را». این دعوت به خودشناسی و کشف آن سرچشمهٔ زایندهٔ معرفت الهی است که در جان هر انسانی به ودیعه گذاشته شده است. این دانش درونی، برخلاف دانش بیرونی، دائمی، اصیل و فناناپذیر است و انسان را از وابستگی به دیگران بینیاز میکند.
- بینوا
- تهیدست، فقیر، درمانده
- خویشتن
- خود، نفس، ذات
- جو
- جستجو کن (فعل امر از مصدر جستن)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.