قرائت› دفتر ۴› بخش ۹ - غرض از سمیع و بصیر گفتن خدا را› بیت ۲۱۷
M4:217 — اسم مشتقست و اوصاف قدیم / نه مثال علت اولی سقیم
M4:217
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
نامهای خداوند مانند «شنوا» و «بینا» برخاسته از صفات حقیقی و ازلی او هستند، نه صرفاً عناوین انتزاعی و بیمحتوایی که فیلسوفان برای «علت نخستین» به کار میبرند.
مولانا در این بیت، میان دو رویکرد به شناخت خداوند تمایز قائل میشود: رویکرد عارفانه و رویکرد فیلسوفانه.
از دیدگاه او، وقتی خداوند خود را «سمیع» (شنوا) و «بصیر» (بینا) مینامد، این نامها صرفاً برچسبهای قراردادی نیستند. اینها نامهایی «مشتق» هستند، یعنی از یک صفت و ویژگی واقعی و «قدیم» (ازلی) در ذات خداوند ریشه گرفتهاند. خداوند واقعاً میبیند و میشنود، و این نامها به ما کمک میکنند تا با این حقیقت زنده ارتباط برقرار کنیم و در رفتار خود محتاط باشیم.
در مقابل، مولانا رویکرد فیلسوفان را نقد میکند که خدا را «علت اولیٰ» یا «علت نخستین» مینامند. از نظر او، این یک مفهوم انتزاعی، سرد و بیروح است که رابطهای واقعی با انسان برقرار نمیکند. او این نوع نامگذاری را «سقیم» (بیمار، ناقص) میخواند، زیرا این نام، حقیقت زنده و پویای خداوند را به یک مفهوم خشک فلسفی تقلیل میدهد و نمیتواند آن رابطهی شخصی و آگاهانهای را که نامهای قرآنی ایجاد میکنند، به وجود آورد. در واقع، این نامها نشاندهندهی یک ارتباط زنده هستند، نه یک تحلیل عقلی محض.
- مشتق
- برگرفته شده، ریشه گرفته از چیز دیگر. در اینجا یعنی نامی که از یک صفت واقعی سرچشمه میگیرد.
- اوصاف قدیم
- صفات ازلی و ابدی خداوند.
- علت اولی
- علت نخستین؛ اصطلاحی فلسفی برای خدا به عنوان خاستگاه اولیه هستی.
- سقیم
- بیمار، نادرست، ناقص، معیوب.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.