قرائت› دفتر ۴› بخش ۱۲۵ - قصهٔ فرزندان عزیر علیهالسلام کی از پدر احوال پدر میپرسیدند میگفت آری دیدمش میآید بعضی شناختندش بیهوش شدند بعضی نشناختند میگفتند خود مژدهای داد این بیهوش شدن چیست› بیت ۳۲۹۵
M4:3295 — آنچنان که از عطسه و از خامیاز / این دهان گردد بناخواه تو باز
M4:3295
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مولانا میگوید همانطور که عطسه و خمیازه باعث باز شدن غیرارادی دهان میشوند، مستی معنوی و شور الهی نیز او را بیاختیار وادار به سخن گفتن میکند.
این بیت در ادامه و برای تشریح بیت قبلی آمده است. مولانا پیشتر به فضیلت سکوت، بهویژه در برابر کسانی که آمادگی شنیدن حقایق را ندارند، اشاره کرده بود. اما بلافاصله میگوید که با وجود دانستن این نکته، «مستی» و شور و حالی که بر او عارض میشود، دهانش را برخلاف میلش به سخن باز میکند.
برای روشن کردن این حالت بیاختیاری، او از دو مثال بسیار ملموس و روزمره استفاده میکند: عطسه و خمیازه. همانطور که این دو فعل و انفعال طبیعی بدن، کاملاً غیرارادی هستند و دهان انسان را بدون خواست او باز میکنند، الهام و فیضان معنوی نیز چنان بر او غلبه میکند که نمیتواند از گفتن باز ایستد. این سخن گفتن، نه از روی تصمیم و اراده، بلکه نتیجهٔ سرریز شدن حالی درونی است که کنترل آن از دست شاعر خارج است. این تصویر، شعر مولانا را نه یک صنعتگری حسابشده، بلکه جوششی طبیعی و بیاختیار از یک منبع الهی معرفی میکند.
- خامیاز
- خمیازه
- بناخواه
- بیاختیار، برخلاف میل و اراده
- گردد ... باز
- باز میشود
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.