قرائت› دفتر ۵› بخش ۲۸ - در بیان قول رسول علیهالسلام لا رهبانیة فیالاسلام› بیت ۵۷۶
M5:576 — هین مکن خود را خصی رهبان مشو / زانک عفت هست شهوت را گرو
M5:576
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
برای رسیدن به پاکدامنی، امیال و شهوات را در خود سرکوب و نابود نکن، زیرا عفت و خویشتنداری تنها در حضور و مهار همین امیال معنا پیدا میکند.
مولانا در این بخش، دیدگاه اسلام را در برابر رهبانیت و ریاضتهای افراطی بیان میکند. او بر اساس حدیث «لا رهبانیة فی الاسلام»، با هرگونه سرکوب کامل غرایز طبیعی انسان، از جمله غریزهی جنسی، مخالف است. تشبیه «خصی کردن» (اخته کردن) به شکلی صریح و تکاندهنده، به همین معنا اشاره دارد.
منطق مولانا این است که فضیلتهای اخلاقی مانند صبر و عفت، در خلأ به وجود نمیآیند. این فضائل، محصول مبارزهی درونی انسان با امیال و خواستههایش هستند. همانطور که برای جهاد، وجود دشمن ضروری است، برای کسب فضیلتِ پاکدامنی (عفت) نیز وجود میل جنسی (شهوت) لازم است. اگر شهوتی در کار نباشد، خویشتنداری و پرهیز از آن هیچ ارزشی ندارد. در واقع، «عفت» گروگانِ «شهوت» است؛ یعنی ارزش و معنای خود را از وجود آن میگیرد.
بنابراین، راه کمال معنوی از نظر مولانا، حذف صورت مسئله نیست، بلکه مدیریت و کنترل آن است. انسان باید امیال خود را به رسمیت بشناسد اما بر آنها مسلط شود و در چارچوب الهی مهارشان کند. کشتن غریزه، پاک کردن میدان نبرد است، در حالی که پیروزی واقعی، جنگیدن و غالب شدن است.
- هین
- آگاه باش، بدان
- خصی
- اخته، مردی که توانایی جنسیاش را از دست داده
- رهبان
- راهب، تارک دنیا، کسی که به شیوهی راهبان مسیحی زندگی میکند
- زانک
- زیرا که، برای اینکه
- عفت
- پاکدامنی، خویشتنداری در برابر شهوت
- گرو
- گروگان، در رهن، وابسته به
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.