قرائت دفتر ۶ بخش ۶۰ - باز مکرر کردن صوفی سؤال را بیت ۱۷۴۱

M6:1741 — آنک زو هر سرو آزادی کند / قادرست ار غصه را شادی کند

آنک زو هر سرو آزادی کندقادرست ار غصه را شادی کند
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:1741

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن خدایی که هر سروی از او سرفرازی و آزادی گیرد، قادر است که اگر بخواهد، غصه را به شادی تبدیل کند. معنا: این بیت سؤالی از زبان صوفی است، که با تکیه بر قدرت مطلق الهی می‌پرسد چرا خداوند، که به سرو قامت بلند و آزاد می‌بخشد، غصه‌ها و رنج‌های جهان را به شادی تبدیل نمی‌کند؟

شرح

این بیت، از جمله ابیاتِ سؤال‌برانگیزِ صوفی است که در محضر قاضی (که خود مولاناست)، از حکمت الهی در آفرینش جهانِ پر از رنج و مصیبت می‌پرسد. صوفی، که در اینجا نمادی از انسانِ عادی با پرسش‌های درونی و تردیدهای خود است، قدرت مطلق خدا را در برابر واقعیت‌های تلخ زندگی قرار می‌دهد.

بیت می‌گوید: «آنک زو هر سرو آزادی کند». مراد از «آزادی» در اینجا، آن‌گونه که پیش‌تر هم مولانا فرموده و در جای جای مثنوی می‌توان سراغ گرفت، سرفرازی و قامتِ بلند و باشکوهی است که سرو بدان شناخته می‌شود؛ نه آزادی به معنای متداولِ رهایی از قیدوبند. سرو، نمادِ استواری و بالندگی است که خداوند به او این «آزادیِ قامت» را بخشیده است. پس اگر خداوند، که هر سروی از او این سرفرازی و قامتِ رسا را می‌گیرد، «قادرست ار غصه را شادی کند»، چرا غصه‌ها را به شادی بدل نمی‌سازد؟

صوفی در واقع با این پرسش، به قدرت بی‌حد و حصر الهی اشاره می‌کند و می‌گوید خدایی که چنین قدرت‌هایی دارد (پیش‌تر می‌پرسد: خدایی که آتش را گُل و درخت می‌کند، خار را به گُل بدل می‌سازد، و دی را به بهار تبدیل می‌کند)، چرا جهان را سراسر شادی و بی‌غم نیافریده است؟ این یک نوع مطالبه‌یِ جهانی بهشتی‌گون و ملکوتی است که در آن رنج، فنا، بیماری، و کوشش برای بقا جایی ندارد؛ جهانی شبیه عالم ملائک که صوفی آرزو می‌کند انسان نیز در آن حالت به سر برد. این پرسش، در واقع بیانگر نارضایتی انسان از مواجهه با شرور، مصائب، و گذر زمان است؛ یعنی همان «خسران» و زیانی که قرآن از آن سخن می‌گوید: «ان الانسان لفی خسر». صوفی با این استدلالِ برآمده از قدرت الهی، به نحوی خواهانِ یک جهانِ بی‌نقص، بی‌کاستی و جاودان است، بی‌آنکه به دلیلِ وجودِ رنج‌ها و سختی‌ها در مسیر تکاملِ روح و جان آدمی واقف باشد. مولانا در ادامه به این پرسش‌ها پاسخ خواهد داد و دیدگاهی عمیق‌تر را در قبال رنج‌ها و مقصود خلقت ارائه خواهد کرد.

نکات کلیدی

  • بیت، پرسش صوفی از حکمت الهی در برابر رنج‌های عالم است، نه بیان مستقیم مولانا.
  • «آزادی» سرو به معنای سرفرازی، قامت بلند و بی‌قسی است، نه آزادی اجتماعی یا سیاسی.
  • صوفی با تکیه بر قدرت مطلقه الهی، چرایی وجود غصه و رنج را در جهان به چالش می‌کشد.
  • این پرسش نمادی از آرزوی انسان برای جهانی بدون رنج، مرگ، بیماری و کوشش طاقت‌فرساست، جهانی شبیه به عالم ملائک.

Sources: d6-s39 · 01:04:25 d6-s39 · 01:02:00 d6-s39 · 01:07:11

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.