قرائت دفتر ۶ بخش ۷۲ - جواب گفتن مرید و زجر کردن مرید آن طعانه را از کفر و بیهوده گفتن بیت ۲۰۸۶

M6:2086 — مه فشاند نور و سگ وع‌وع کند / سگ ز نور ماه کی مرتع کند‌؟

مه فشاند نور و سگ وع‌وع کندسگ ز نور ماه کی مرتع کند‌؟
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:2086

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ماه نور می‌پراکَنَد و سگ پارس می‌کند؛ مگر سگ می‌تواند از نور ماه چرا کند و سیر شود؟ معنا: این بیت بیان می‌کند که حقیقت و نور الهی، فارغ از هرگونه مخالفت و نادانی، درخشش خود را دارد و هیچ‌کس را یارای آسیب رساندن یا کاستن از آن نیست؛ درست همان‌گونه که پارس کردن سگ بر ماه اثری ندارد.

شرح

این بیت، تصویری ناب از مثنوی است که بی‌اثر بودنِ خصومت‌های جاهلانه در برابر حقیقتِ نورانی را به نمایش می‌گذارد. ماه (که در اینجا نمادی از حقیقت الهی، انوار قدسی یا وجود اولیای حق است) نور می‌فشانَد، کاری که ذات اوست، بی‌وقفه و بی‌چشمداشت. در مقابل، سگ وع‌وع می‌کند؛ این هم در طینت اوست که واکنش نشان دهد، حتی اگر این واکنش بیهوده و بی‌اثر باشد.

سگ، در این تمثیل، نمادی از گروهی از مردمان است که مولانا آن‌ها را پیش‌تر «خفاشان» می‌خواند – همان کسانی که آرزوی تاریکی عالم را دارند و دلشان می‌خواهد جهان از آفتاب یتیم بماند. اما همان‌طور که خفاشان نمی‌توانند نور خورشید را خاموش کنند، این گروه نیز نمی‌توانند نوری را که از سوی حق بر جهان می‌تابد، به توقف وادارند. مولانا می‌پرسد: آیا سگ می‌تواند از نور ماه چرا کند؟ این یک استفهام انکاری است که پاسخ آن منفی است، و در عین حال، به اوجِ بی‌اثری این تقابل اشاره می‌کند. نور ماه چراگاه سگ نیست؛ یعنی سگ نه می‌تواند آن را بخورد، نه به آن آسیب رساند و نه آن را از مسیر خود بازدارد. ماه راه خود را می‌رود و به بانگ سگان کاری ندارد؛ همچنان که حقیقت، مسیر روشن خود را می‌پیماید و از جار و جنجالِ مخالفان، سر باز نمی‌زند.

مولانا با این تمثیل، این نکته را باز می‌کند که هر کس بر اساس طینت و طبیعت خود عمل می‌کند؛ ماه نور می‌افشانَد چون این ذات اوست، و سگ وع‌وع می‌کند چون این ذات اوست. اما ماه از کار خود باز نمی‌ایستد و سگ نیز نمی‌تواند آن را متوقف کند. این بیانگر اقتدار بی‌چون و چرای حقیقت در برابر هرگونه جهل و عناد است. این نور، نوری است که از سوی خداوند می‌آید و «والله عزیز ذوانتقام»؛ خداوند مقتدر است و عزت او در مقابل هیچ چیز سست نمی‌شود. حتی آن «اغوا»ی شیطان هم به اذن و قدرت اوست، چه رسد به عناد جاهلان. بنابراین، این بیت پیامی قاطع از بی‌حوصلگی و بی‌اعتنایی اولیای الهی و خودِ حق در برابر سر و صداها و هیاهوهای بی‌محتواست. آنان به کار خود ادامه می‌دهند و هرگز اجازه نمی‌دهند که این سخنان پوچ، مانع تابش نور حقیقت شود.

نکات کلیدی

  • حقیقت و نور الهی، بی‌اعتنا به مخالفت‌های جاهلانه، مسیر خود را می‌پیماید.
  • بی‌اثر بودن کینه‌ورزی‌ها و عناد در برابر قدرت و درخشش حقیقت.
  • هر موجودی بر اساس طینت و ماهیت خود عمل می‌کند؛ ماه می‌تابد، سگ پارس می‌کند.
  • نور حقیقت نه قابل مصرف است و نه قابل کاهش؛ چراگاه سگان نیست.
  • پیام اطمینان‌بخش مولانا: هیاهوی دشمنان نمی‌تواند آسیبی به ذات حق برساند.

Sources: d6-s47 · 00:41:01 d6-s47 · 00:41:50 d6-s47 · 00:46:00

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.