قرائت دفتر ۶ بخش ۷۲ - جواب گفتن مرید و زجر کردن مرید آن طعانه را از کفر و بیهوده گفتن بیت ۲۱۱۳

M6:2113 — رو دعا کن که سگ این موطنی / ورنه اکنون کردمی من کردنی

رو دعا کن که سگ این موطنیورنه اکنون کردمی من کردنی
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:2113

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس دعا کن که تو سگ این خانه‌ای، وگرنه من کاری را که می‌بایست، اکنون انجام می‌دادم. معنا: این بیت حاوی تهدیدی از سوی یک مراد روحانی به فردی بی‌لیاقت است؛ او می‌گوید تنها وابستگی‌ات به این آستان مقدس تو را نجات می‌دهد وگرنه مستحق کیفر بودی.

شرح

مولانا در این بیت، که ادامهٔ کلام عارف خطاب به فردی بی‌لیاقت است، به نکته‌ای عمیق در باب شفاعت و مقام اولیای الهی اشاره می‌کند. در واقع، این سخنی‌ست از زبان یک مراد روحانی که خطاب به کسی می‌گوید: «تنها دلیل اینکه تو هنوز هستی و مجازات نشده‌ای، این است که به این آستان و به این شاهنشاه زمان نسبتی داری؛ حتی اگر این نسبت در حد سگِ این خانه باشد.» در واقع، می‌گوید: «تو دعا کن که سگ این موطنی» یعنی «تو فقط به این دل خوش کن که مال این خانه‌ای و به این ولی خدا انتساب داری.» این همان نکته‌ای‌ست که مولانا در تمثیل «عیال کافر در عقد نوح» (M6:2111-2112) به آن اشاره کرده بود: اینکه همسر کافر نوح پیامبر نیز تا زمانی که در عقد او بود، از گزند دور بود. این بیت بیانگر آن است که گاهی فیض الهی و حفظ از بلا، نه به سبب شایستگی فرد، بلکه به واسطهٔ پیوندش با یک وجود مقدس و صاحب مقام صورت می‌گیرد. این مراد روحانی می‌گوید: «من اینک به خود جسارت نمی‌دهم که تو را پاره‌پاره کنم یا کاری با تو بکنم که شایسته‌اش هستی، چرا که تو به این شاهنشاه زمان انتساب داری.» این نشان‌دهندهٔ نوعی از رحمت یا خویشتن‌داری است که از سر احترام به آن نسبت مقدس اعمال می‌شود؛ رحمتی که خودِ آن ولی الهی از خداوند دریافت کرده است. همانطور که من بارها تأکید کرده‌ام، رزق و روزی و نعمات عالم به یمن وجود این اولیای الهی توزیع می‌شود؛ حتی اگر ظاهراً این اولیا در این دنیا فقیر و بی‌کس باشند، در باطن، همهٔ عالم نان‌خورِ سفرهٔ ایشان است و این نوع انتساب، حتی به سگی در آن خانه، مایهٔ نجات و بقاست.

نکات کلیدی

  • نجات فرد بی‌لیاقت ممکن است نه از شایستگی او، بلکه به واسطهٔ انتسابش به یک ولی یا مراد الهی باشد.
  • این بیت نشانگر قدرت «شفاعت» یا «واسطه»‌گری اولیای حق در نظام هستی است.
  • مفهوم «سگ این موطن» نمادی از پایین‌ترین سطح وابستگی است که با این وجود، عامل حفظ از کیفر می‌شود.
  • رحمت و خویشتن‌داری الهی یا عرفانی، گاهی از سر احترام به «نسبت»های مقدس، جاری می‌شود.
  • حتی وابستگی غیرمستقیم به یک وجود مقدس، می‌تواند فرد را از نابودی رهایی بخشد.

Sources: d6-s47 · 00:62:23 d6-s47 · 00:67:41

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.